HomeRig VedaMandala 8Sukta 66Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 8.66

Devata: Indra

यः शक्रो मृक्षो अश्व्यो यो वा कीजो हिरण्ययः । स ऊर्वस्य रेजयत्यपावृतिमिन्द्रो गव्यस्य वृत्रहा ॥

यः श॒क्रो मृ॒क्षो अश्व्यो॒ यो वा॒ कीजो॑ हिर॒ण्यय॑: । स ऊ॒र्वस्य॑ रेजय॒त्यपा॑वृति॒मिन्द्रो॒ गव्य॑स्य वृत्र॒हा ॥

yáḥ śakró mṛkṣó aśvyó yó vā kī́jo hiraṇyáyaḥ | sá ū́rvasya rejayaty ápāvṛtim índro gávyasya vṛtrahā́ ||

He who is the strong one, the impetuous, the horse-born force, or the golden-shining energy—Indra the slayer of the Coverer makes tremble the enclosure’s opening; he turns the obstruction away so the rays (cows) may be won.

यः । श॒क्रः । मृ॒क्षः । अश्व्यः॑ । यः । वा॒ । कीजः॑ । हि॒र॒ण्ययः॑ । सः । ऊ॒र्वस्य॑ । रे॒ज॒य॒ति॒ । अप॑ऽवृतिम् । इन्द्रः॑ । गव्य॑स्य । वृ॒त्र॒ऽहा ॥यः । शक्रः । मृक्षः । अश्व्यः । यः । वा । कीजः । हिरण्ययः । सः । ऊर्वस्य । रेजयति । अपवृतिम् । इन्द्रः । गव्यस्य । वृत्रहा ॥yaḥ | śakraḥ | mṛkṣaḥ | aśvyaḥ | yaḥ | vā | kījaḥ | hiraṇyayaḥ | saḥ | ūrvasya | rejayati | apa-vṛtim | indraḥ | gavyasya | vṛtra-hā

यःwho (he who)
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक (यः = सः)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
शक्रःŚakra, the mighty (Indra)
शक्रः:
कर्तृ (यः शक्रः = who is Śakra/Indra)
TypeNoun/Adjective
Rootशक्र (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण) < शक् (धातु ‘to be able’)
मृक्षःstrong/rough, vigorous
मृक्षः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootमृक्ष (प्रातिपदिक; विशेषण)
अश्व्यःhorse-possessing, having steeds
अश्व्यः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअश्व्य (प्रातिपदिक; अश्व ‘horse’ + य)
यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
कीजःKīja (an epithet of Indra; impetuous/rousing one)
कीजः:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootकीज (प्रातिपदिक; इन्द्र-विशेषण) संभवतः ‘प्रेरक/वेगवान्’ (अर्चै. वैदिक)
हिरण्ययःgolden
हिरण्ययः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक; हिरण्य ‘gold’ + य)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऊर्वस्यof the flank/side (ūrvá-)
ऊर्वस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of the ūrvá-’)
TypeNoun
Rootऊर्व (प्रातिपदिक; ‘thigh/haunch’; वैदिक: ‘flank/side, breadth’)
रेजयतिshakes, makes tremble
रेजयति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरिज्/रेज् (धातु; ‘to shake, tremble’)
अपावृतिम्the opening/uncovering; the removal (of a barrier)
अपावृतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअप-आ-वृत् (उपसर्ग + धातु ‘to turn/cover’) → अपावृति (प्रातिपदिक; ‘opening/uncovering, removal of obstruction’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ (apposition to सः)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
गव्यस्यof cattle; of bovine wealth
गव्यस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of cattle/for cattle-wealth’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootगव्य (प्रातिपदिक; ‘pertaining to cattle/cows’; from गो)
वृत्रहाVṛtra-slayer
वृत्रहा:
कर्तृ-विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र ‘Vṛtra’ + हन् ‘slay’)