Mantra 5
Sukta 8.6
Rishi: Kaṇva
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely)
Samhita Patha (Devanagari)
ओजस्तदस्य तित्विष उभे यत्समवर्तयत् । इन्द्रश्चर्मेव रोदसी ॥
Samhita Patha (IAST)
ओज॒स्तद॑स्य तित्विष उ॒भे यत्स॒मव॑र्तयत् । इन्द्र॒श्चर्मे॑व॒ रोद॑सी ॥
Transliteration
ójas tád asya titvíṣe ubhé yát samavártayat | índraś cármeva ródasī ||
Translation
This is the force of his blazing energy: he made the two worlds turn and come together, Indra gathering Heaven and Earth as if into a single hide—so the consciousness is held in one firm embrace for the work of light.
Padapatha (Word Analysis)
ओजः॒ । तत् । अ॒स्य॒ । ति॒त्वि॒षे॒ । उ॒भे इति॑ । यत् । स॒म्ऽअव॑र्तयत् । इन्द्रः॑ । चर्म॑ऽइव । रोद॑सी॒ इति॑ ॥ओजः । तत् । अस्य । तित्विषे । उभे इति । यत् । सम्अवर्तयत् । इन्द्रः । चर्मइव । रोदसी इति ॥ojaḥ | tat | asya | titviṣe | ubhe iti | yat | sam-avartayat | indraḥ | carma-iva | rodasī iti
Word by Word
ओजःstrength, might
ओजः:
कर्म (यत्-सम्बद्धम्)
TypeNoun
Rootओजस् (प्रातिपदिक)
तत्that
तत्:
कर्म (ओजः इत्यस्य विशेषण/अन्वयः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्यof him (of Indra)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तित्विषःof (his) blazing splendour
तित्विषः:
सम्बन्ध (षष्ठी) — ‘अस्य’ इत्यस्य अपि विशेषण-सम्बन्धः
TypeNoun
Rootतित्विष् (प्रातिपदिक; ‘तेजस्/दीप्ति’)
उभेboth (two)
उभे:
कर्म
TypePronoun/Adjective
Rootउभ (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यत्which/that (when)
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद् सम्बन्धः)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अवर्तयत्he caused to turn/roll; he set in motion
अवर्तयत्:
कर्तृ (अध्याहृतः: इन्द्रः)
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् (धातु; causative: वर्तयति) + उपसर्ग सम्
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
चर्मhide, leather
चर्म:
करण/उपमान (इव-समासार्थः)
TypeNoun
Rootचर्मन् (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म
TypeNoun
Rootरोदसी (द्विवचन-प्रातिपदिक; द्यावापृथिव्यौ)