HomeRig VedaMandala 8Sukta 59Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 8.59

Devata: Indra-Varuṇa (dual)
Chandas: Jagatī (probable; needs metrical verification)

सत्यं तदिन्द्रावरुणा कृशस्य वां मध्व ऊर्मिं दुहते सप्त वाणीः । ताभिर्दाश्वांसमवतं शुभस्पती यो वामदब्धो अभि पाति चित्तिभिः ॥

स॒त्यं तदि॑न्द्रावरुणा कृ॒शस्य॑ वां॒ मध्व॑ ऊ॒र्मिं दु॑हते स॒प्त वाणी॑: । ताभि॑र्दा॒श्वांस॑मवतं शुभस्पती॒ यो वा॒मद॑ब्धो अ॒भि पाति॒ चित्ति॑भिः ॥

satyáṃ tád indrāvaruṇā kṛśásya vāṃ mádhva ū́rmiṃ duhate saptá vā́ṇīḥ | tā́bhir dāśvā́ṃsam avataṃ śúbhaspatī yó vām ádabdho abhí pā́ti cíttibhiḥ ||

This indeed is the Truth, O Indra and Varuṇa: for your lean (austere) seeker the seven voices milk out the wave of sweetness. By those powers protect the giver, O lords of luminous bliss—him who, undeceived, guards you with his awakenings of understanding.

स॒त्यम् । तत् । इ॒न्द्रा॒व॒रु॒णा॒ । कृ॒शस्य॑ । वा॒म् । मध्वः॑ । ऊ॒र्मिम् । दु॒ह॒ते॒ । स॒प्त । वाणीः॑ । ताभिः॑ । दा॒श्वांस॑म् । अ॒व॒त॒म् । शु॒भः॒ । प॒ती॒ इति॑ । यः । वा॒म् । अद॑ब्धः । अ॒भि । पाति॑ । चित्ति॑ऽभिः ॥सत्यम् । तत् । इन्द्रावरुणा । कृशस्य । वाम् । मध्वः । ऊर्मिम् । दुहते । सप्त । वाणीः । ताभिः । दाश्वांसम् । अवतम् । शुभः । पती इति । यः । वाम् । अदब्धः । अभि । पाति । चित्तिभिः ॥satyam | tat | indrāvaruṇā | kṛśasya | vām | madhvaḥ | ūrmim | duhate | sapta | vāṇīḥ | tābhiḥ | dāśvāṃsam | avatam | śubhaḥ | patī iti | yaḥ | vām | adabdhaḥ | abhi | pāti | citti-bhiḥ

सत्यम्true; truth
सत्यम्:
Karma (विधेय/उपपद-रूपेण) अथवा वाक्य-विशेषण
TypeAdjective/Noun
Rootसत्य (प्रातिपदिक; √अस् > सत् + -य)
तत्that
तत्:
Karma/विषय (सत्यम् इत्यस्य निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रावरुणाO Indra and Varuṇa
इन्द्रावरुणा:
सम्बोधन
TypeNoun (dual deity compound)
Rootइन्द्र + वरुण (देवनाम-प्रातिपदिक; द्वन्द्व)
कृशस्यof the lean/weak (one); of the poor
कृशस्य:
सम्बन्ध (ऊर्मिम् इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeAdjective/Noun
Rootकृश (प्रातिपदिक)
वाम्of you two / for you two
वाम्:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (युवयोः/युवाभ्याम् अर्थे)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
मध्वःof honey; of sweetness (mead)
मध्वः:
सम्बन्ध (ऊर्मिम् इत्यस्य) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
ऊर्मिम्wave; billow; surge
ऊर्मिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऊर्मि (प्रातिपदिक)
दुहतेthey milk/draw out
दुहते:
Kriyā (मुख्य क्रिया); कर्ता = वाणीः (बहुवचन-कर्तृ) अथवा देवौ (अर्थतः)
TypeVerb
Root√दुह् (दोग्धि)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (वाणीः इत्यस्य)
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या-प्रातिपदिक)
वाणीःvoices; utterances; speech-streams
वाणीः:
Kartā
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक)
ताभिःwith those (voices)
ताभिः:
Karaṇa
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दाश्वांसम्the worshipper/giver (who has offered)
दाश्वांसम्:
Karma
TypeNoun (participle used substantively)
Root√दाश् (दान/यज्ञ) → दाश्वांस् (कृत्: क्त्वसुँ/वांस्-प्रत्यय; ‘दाता/यजमान’)
अवतम्protect/help (you two)!
अवतम्:
Kriyā; कर्ता = इन्द्रावरुणा (सम्बोधितौ)
TypeVerb
Root√अव् (रक्षण/पालन)
शुभस्पतीO lords of splendor/beauty
शुभस्पती:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet compound)
Rootशुभस् + पति (तत्पुरुष; ‘शोभनस्य/शुभस्य पतिः’)
यःwho
यः:
Kartā (अभि पाति इत्यस्य)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम)
वाम्you two
वाम्:
Karma/सम्प्रदान (अभि पाति—‘you two’ as object/goal)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
अदब्धःunharmed; unbeguiled; unerring
अदब्धः:
कर्तृ-विशेषण (यः इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootअदब्ध (a- + √दभ् ‘to harm/deceive’ → ‘अहिंसित/अप्रमत्त’)
अभिtowards; over; upon
अभि:
क्रियाविशेषण (पाति इत्यस्य—‘towards/over’)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
पातिprotects; guards
पाति:
Kriyā
TypeVerb
Root√पा (पालन/रक्षण)
चित्तिभिःwith thoughts/insights; with intentions
चित्तिभिः:
Karaṇa
TypeNoun
Rootचित्ति (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/notice’ → ‘thought/insight’)