Mantra 4
Sukta 8.56
Rishi: Kāṇva / Kāṇvāyana (uncertain from excerpt)
Devata: pūta-kratu (epithet; likely a divine power of purified will, often associated with Agni/Indra depending on hymn context)
Chandas: Not securely determinable from excerpt alone
Samhita Patha (Devanagari)
तत्रो अपि प्राणीयत पूतक्रतायै व्यक्ता । अश्वानामिन्न यूथ्याम् ॥
Samhita Patha (IAST)
तत्रो॒ अपि॒ प्राणी॑यत पू॒तक्र॑तायै॒ व्य॑क्ता । अश्वा॑ना॒मिन्न यू॒थ्या॑म् ॥
Transliteration
tatró ápi prá āṇīyata pūtá-kratāyai vyàktā | aśvānā́m ín ná yūthyā́m ||
Translation
There too the movement was led forward—made manifest for the Pure-Willed Power—like the ordered driving of the horses in their troop: the energies gathered into a single harmonious formation.
Padapatha (Word Analysis)
तत्रो॒ इति॑ । अपि॑ । प्र । अ॒नी॒य॒त॒ । पू॒तऽक्र॑तायै । विऽअ॑क्ता । अश्वा॑नाम् । इत् । न । यू॒थ्या॑म् ॥तत्रो इति । अपि । प्र । अनीयत । पूतक्रतायै । विअक्ता । अश्वानाम् । इत् । न । यूथ्याम् ॥tatro iti | api | pra | aṇīyata | pūta-kratāyai | vi-aktā | aśvānām | it | na | yūthyām
Word by Word
तत्रthere, in that place
तत्र:
अधिकरण
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
उindeed, and
उ:
—
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
अपिalso, even
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
प्राणी॑यतhe/it breathed forth; came to life
प्राणी॑यत:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + अनी (धातु) / √अन् (प्राणने)
पूतक्र॑तायैto/for the Purified-Resolve (epithet; ‘to Pūtakratā’)
पूतक्र॑तायै:
सम्प्रदान
TypeNoun (epithet)
Rootपूतक्रतु (प्रातिपदिक: पूत- ‘purified’ + क्रतु ‘resolve/rite/power’)
व्य॑क्ताmanifest, clearly shown
व्य॑क्ता:
कर्तृ-विशेषण / विधेय
TypeAdjective/Participle
Rootवि + अञ्ज्/अक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक) / ‘व्यक्त’
अश्वा॑नाम्of the horses
अश्वा॑नाम्:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
इन्नindeed, just
इन्न:
—
TypeIndeclinable
Rootइद्/इन् (निपात) + न (निपात) → इन्न (वैदिक संधि-रूप)
यूथ्याम्in the herd/troop (in the company)
यूथ्याम्:
अधिकरण
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootयूथ्य (प्रातिपदिक; ‘belonging to a herd/troop’)