Mantra 19
Sukta 8.45
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
यच्चिद्धि ते अपि व्यथिर्जगन्वांसो अमन्महि । गोदा इदिन्द्र बोधि नः ॥
Samhita Patha (IAST)
यच्चि॒द्धि ते॒ अपि॒ व्यथि॑र्जग॒न्वांसो॒ अम॑न्महि । गो॒दा इदि॑न्द्र बोधि नः ॥
Transliteration
yác cid hí te ápi vyáthir jaganvā́ṃso ámanmahi | go-dā́ íd indra bodhi naḥ ||
Translation
Even if there is some wavering in you, we who journey have understood it; yet, as the giver of the rays, O Indra, awaken to us.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । चि॒त् । हि । ते॒ । अपि॑ । व्यथिः॑ । ज॒ग॒न्वांसः॑ । अम॑न्महि । गो॒ऽदाः । इत् । इ॒न्द्र॒ । बो॒धि॒ । नः॒ ॥यत् । चित् । हि । ते । अपि । व्यथिः । जगन्वांसः । अमन्महि । गोदाः । इत् । इन्द्र । बोधि । नः ॥yat | cit | hi | te | api | vyathiḥ | jaganvāṃsaḥ | amanmahi | go--dāḥ | it | indra | bodhi | naḥ
Word by Word
यत्whatever (that which)
यत्:
कर्म (अर्थतः ‘यत्’ = ‘यत् किञ्चित्’—वस्तु/विषयः)
TypePronoun/Relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
चित्even; indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात/अव्यय)
हिfor; indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात/अव्यय)
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपिalso; even
अपि:
—
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
व्यथिःdistress; agitation
व्यथिः:
कर्तृ (वाक्ये ‘व्यथिः’ = विषय/कर्तृरूपेण ‘distress’)
TypeNoun
Rootव्यथ् (धातु) → व्यथिः (स्त्री. भाववाचक-प्रातिपदिक)
जगन्वांसःhaving gone forth; advanced (men)
जगन्वांसः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण—‘gone/advanced’ persons)
TypeAdjective/Participle (to implied subject)
Rootगम् (धातु) → जगन्-वस् (परिपूर्ण/परिपक्व PPP-like ‘gone’) → जगन्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
अमन्महिwe did not think; we did not deem
अमन्महि:
क्रिया (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु, ‘to think’) with अ- (neg.)
गोदाःgiver of cows (bountiful giver)
गोदाः:
सम्बोधन-कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्; संबोधनार्थे)
TypeNoun/Adjective (epithet)
Rootगो + दा (प्रातिपदिक-समासः: ‘cow-giver’)
इत्indeed; just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत्/इद् (निपात; Vedic form of ‘इद्/इति’ emphatic)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (देवनाम-प्रातिपदिक)
बोधिbe aware; take notice
बोधि:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Rootबुध् (धातु ‘to awaken, notice, know’)
नःto us; for us
नः:
सम्प्रदान (to/for us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)