Mantra 7
Sukta 8.44
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
प्रत्नं होतारमीड्यं जुष्टमग्निं कविक्रतुम् । अध्वराणामभिश्रियम् ॥
Samhita Patha (IAST)
प्र॒त्नं होता॑र॒मीड्यं॒ जुष्ट॑म॒ग्निं क॒विक्र॑तुम् । अ॒ध्व॒राणा॑मभि॒श्रिय॑म् ॥
Transliteration
pratnáṁ hótāram ī́ḍyaṁ júṣṭam agníṁ kavíkratum | adhvarā́ṇām abhiśríyam ||
Translation
Agni—the ancient invoking Priest, worthy of our seeking, beloved and consenting, the seer-will in action—he is the manifest glory that stands over our sacrifices.
Padapatha (Word Analysis)
प्र॒त्नम् । होता॑रम् । ईड्य॑म् । जुष्ट॑म् । अ॒ग्निम् । क॒विऽक्र॑तुम् । अ॒ध्व॒राणा॑म् । अ॒भि॒ऽश्रिय॑म् ॥प्रत्नम् । होतारम् । ईड्यम् । जुष्टम् । अग्निम् । कविक्रतुम् । अध्वराणाम् । अभिश्रियम् ॥pratnam | hotāram | īḍyam | juṣṭam | agnim | kavi-kratum | adhvarāṇām | abhi-śriyam
Word by Word
प्रत्नम्ancient, primeval
प्रत्नम्:
कर्म (स्तुत्य-वस्तु-रूपेण)
TypeAdjective
Rootप्रत्न (प्रातिपदिक) < PIE *per-?; Vedic ‘former, ancient’
होतारम्the Hotṛ-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘to sacrifice, offer’ से)
ईड्यम्praiseworthy, to be invoked
ईड्यम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/√ईळ् ‘to praise, invoke’ + यत्)
जुष्टम्favored, well-pleased (accepted)
जुष्टम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootजुष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक; √जुष् ‘to enjoy, be pleased, favor’ + क्त)
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
कविक्रतुम्whose resolve is that of a seer; wise in purpose
कविक्रतुम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootकवि-क्रतु (समास-प्रातिपदिक; कवि ‘seer/poet’ + क्रतु ‘will, resolve, ritual power’)
अध्वराणाम्of the sacrifices
अध्वराणाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootअध्वर (प्रातिपदिक; ‘sacrifice/ritual’, lit. ‘unharmed’)
अभिश्रियम्the surpassing splendor/beauty (glory)
अभिश्रियम्:
कर्म
TypeNoun (used adjectivally/appositionally)
Rootअभि-श्री (समास-प्रातिपदिक; अभि + श्री ‘splendor, beauty, prosperity’)