Mantra 29
Sukta 8.44
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
धीरो ह्यस्यद्मसद्विप्रो न जागृविः सदा । अग्ने दीदयसि द्यवि ॥
Samhita Patha (IAST)
धीरो॒ ह्यस्य॑द्म॒सद्विप्रो॒ न जागृ॑वि॒: सदा॑ । अग्ने॑ दी॒दय॑सि॒ द्यवि॑ ॥
Transliteration
dhīró hí asy adma-sád vipró ná jā́gṛviḥ sádā | ágne dī́dayasi dyávi ||
Translation
For you are the steadfast one, seated in the home, like an inspired watcher ever awake; O Agni, you blaze forth in the heaven of the mind.
Padapatha (Word Analysis)
धीरः॑ । हि । असि॑ । अ॒द्म॒ऽसत् । विप्रः॑ । न । जागृ॑विः । सदा॑ । अग्ने॑ । दी॒दय॑सि । द्यवि॑ ॥धीरः । हि । असि । अद्मसत् । विप्रः । न । जागृविः । सदा । अग्ने । दीदयसि । द्यवि ॥dhīraḥ | hi | asi | adma-sat | vipraḥ | na | jāgṛviḥ | sadā | agne | dīdayasi | dyavi
Word by Word
धीरोsteadfast, wise
धीरो:
Kartā (विशेषणरूपेण कर्तृपदस्य)
TypeAdjective
Rootधीर (प्रातिपदिक; < धि- ‘to think’ + -र) अथवा धीर-
हिfor, indeed
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
अस्यof him/this (of Agni)
अस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of him/it’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अद्मसत्the food-seated/food-abiding one (i.e., one who sits at/with the meal; ritual attendant)
अद्मसत्:
Kartā (विप्रः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण)
TypeNoun (compound) / Kṛdanta-like formation
Rootअद्मन् (प्रातिपदिक ‘food, eating’) + सद् (धातु √सद् ‘to sit’)
विप्रोinspired sage, priest
विप्रो:
Kartā
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा-निपात)
जागृविःwakeful, vigilant
जागृविः:
Kartā (विप्रः इत्यस्य विशेषण)
TypeAdjective (kṛdanta) प्रयुक्तः संज्ञावत्
Root√जागृ (धातु ‘to be awake’) → जागृवि (कृदन्त/प्रातिपदिक ‘wakeful’)
सदाalways
सदा:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दीदयसिyou shine, blaze
दीदयसि:
Kriyā (मुख्यक्रिया)
TypeVerb
Root√दीद्/√दी (दीदी ‘to shine, blaze’; intensive/reduplicated present stem)
द्यविin the sky, in heaven
द्यवि:
Adhikaraṇa (देशाधिकरण)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘sky, heaven’; locative form द्यवि)