Mantra 16
Sukta 8.44
Devata: Agni (cosmic)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्निर्मूर्धा दिवः ककुत्पतिः पृथिव्या अयम् । अपां रेतांसि जिन्वति ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒ग्निर्मू॒र्धा दि॒वः क॒कुत्पति॑: पृथि॒व्या अ॒यम् । अ॒पां रेतां॑सि जिन्वति ॥
Transliteration
agnír mūrdhā́ diváḥ kakút pátiḥ pṛthivyā́ ayám | apā́ṃ retā́ṃsi jinvati ||
Translation
Agni is the head of heaven, the summit and lord of the earth; he stirs the seeds of the waters—he quickens the hidden potential into manifestation.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒ग्निः । मू॒र्धा । दि॒वः । क॒कुत् । पतिः॑ । पृ॒थि॒व्याः । अ॒यम् । अ॒पाम् । रेतां॑सि । जि॒न्व॒ति॒ ॥अग्निः । मूर्धा । दिवः । ककुत् । पतिः । पृथिव्याः । अयम् । अपाम् । रेतांसि । जिन्वति ॥agniḥ | mūrdhā | divaḥ | kakut | patiḥ | pṛthivyāḥ | ayam | apām | retāṃsi | jinvati
Word by Word
अग्निःAgni (the fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
मूर्धाhead, summit
मूर्धा:
कर्तृ (समानााधिकरण/विशेषण-भावे अग्निः)
TypeNoun
Rootमूर्धन्- (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of’)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव्- (प्रातिपदिक: दिव्/द्यौस्)
ककुत्peak, crest, highest point
ककुत्:
कर्तृ (समानााधिकरण/विशेषण-भावे अग्निः)
TypeNoun
Rootककुत्- (प्रातिपदिक)
पतिःlord, master
पतिः:
कर्तृ (समानााधिकरण/विशेषण-भावे अग्निः)
TypeNoun
Rootपति- (प्रातिपदिक)
पृथिव्याःof the earth
पृथिव्याः:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of’)
TypeNoun
Rootपृथिवी- (प्रातिपदिक)
अयम्this (one), he
अयम्:
कर्तृ (समानााधिकरण: ‘this (one)’ = अग्निः)
TypePronoun
Rootइदम्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अपाम्of the waters
अपाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of’)
TypeNoun
Rootअप्- (प्रातिपदिक)
रेतांसिseeds, streams of semen/seed (generative fluids)
रेतांसि:
कर्म (जिन्वति इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootरेतस्- (प्रातिपदिक)
जिन्वतिquickens, enlivens, sets in motion
जिन्वति:
क्रिया (कर्तृ = अग्निः; कर्म = रेतांसि)
TypeVerb
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; वर्गः भ्वादि; अर्थः ‘प्रेरयति/वर्धयति/तर्पयति’)