Mantra 10
Sukta 8.44
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
विप्रं होतारमद्रुहं धूमकेतुं विभावसुम् । यज्ञानां केतुमीमहे ॥
Samhita Patha (IAST)
विप्रं॒ होता॑रम॒द्रुहं॑ धू॒मके॑तुं वि॒भाव॑सुम् । य॒ज्ञानां॑ के॒तुमी॑महे ॥
Transliteration
vípraṁ hótāram adrúhaṁ dhūmakétuṁ vibhā́vasum | yajñā́nāṁ kétum īmahe ||
Translation
We seek Agni—the inspired invoking Priest, the undeceiving, the smoke-bannered, the widely luminous—him who is the sign and guiding beacon of our sacrifices.
Padapatha (Word Analysis)
विप्र॑म् । होता॑रम् । अ॒द्रुह॑म् । धू॒मऽके॑तुम् । वि॒भाऽव॑सुम् । य॒ज्ञाना॑म् । के॒तुम् । ई॒म॒हे॒ ॥विप्रम् । होतारम् । अद्रुहम् । धूमकेतुम् । विभावसुम् । यज्ञानाम् । केतुम् । ईमहे ॥vipram | hotāram | adruham | dhūma-ketum | vibhāvasum | yajñānām | ketum | īmahe
Word by Word
विप्रम्the inspired sage / seer
विप्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक) < √विप्/√वेप् (कम्पने) (निरुक्त-सम्बन्धः) अथवा 'विप्' (प्रेरणे) इत्यादि व्युत्पत्तिः; व्यवहारतः प्रातिपदिकम्
होतारम्the Hotṛ-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक); √हु (यज्ञे/होमने) + तृ (कर्तरि) → होतृ
अद्रुहम्non-deceitful, not treacherous
अद्रुहम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootअ-द्रुह् (प्रातिपदिक); √द्रुह् (द्रोहे) + नञ् (अ-)
धूमकेतुम्smoke-bannered; having smoke as a sign (Agni)
धूमकेतुम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootधूम-केतु (समास-प्रातिपदिक); धूम (smoke) + केतु (banner/mark, ray)
विभावसुम्all-shining, radiant
विभावसुम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootवि-भावसु (प्रातिपदिक); वि + भावसु (shining/bright; from √भा (दीप्तौ) + वसु-प्रत्यय/नाम)
यज्ञानाम्of the sacrifices
यज्ञानाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक); √यज् (देवपूजासंगतिकरणदानेषु)
केतुम्the banner/mark; guiding light
केतुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
ईमहेwe seek / we implore / we strive for
ईमहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति/प्रयच्छति; ‘to seek/strive for’)—वेदिके ‘ईमहे’ इति आत्मनेपद-रूपम्