Mantra 6
Sukta 8.43
Devata: Agni Jātavedas
Samhita Patha (Devanagari)
कृष्णा रजांसि पत्सुतः प्रयाणे जातवेदसः । अग्निर्यद्रोधति क्षमि ॥
Samhita Patha (IAST)
कृ॒ष्णा रजां॑सि पत्सु॒तः प्र॒याणे॑ जा॒तवे॑दसः । अ॒ग्निर्यद्रोध॑ति॒ क्षमि॑ ॥
Transliteration
kṛṣṇā́ rájāṃsi patsutáḥ prá-yāṇe jātá-vedasaḥ | agnír yád ródhati kṣám i ||
Translation
The blackened spaces are left behind when Jātavedas sets forth on his advance; for when Agni moves and presses on the earth-plane, he holds back and overcomes the obstruction of darkness.
Padapatha (Word Analysis)
कृ॒ष्णा । रजां॑सि । प॒त्सु॒तः । प्र॒ऽयाणे॑ । जा॒तऽवे॑दसः । अ॒ग्निः । यत् । रोध॑ति । क्षमि॑ ॥कृष्णा । रजांसि । पत्सुतः । प्रयाणे । जातवेदसः । अग्निः । यत् । रोधति । क्षमि ॥kṛṣṇā | rajāṃsi | patsutaḥ | pra-yāṇe | jāta-vedasaḥ | agniḥ | yat | rodhati | kṣam i
Word by Word
कृष्णाःblack, dark
कृष्णाः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘रजांसि’ इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootकृष्ण-
रजांसिdusts; dark mists/regions
रजांसि:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरजस्-
पत्सुतःfrom the footsteps/paths; from the track
पत्सुतः:
अपादान (यतः)
TypeIndeclinable
Rootपत्सु-तस् (पद्/पद् ‘पद’ + तस्)
प्रयाणेin the going forth; on the journey
प्रयाणे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootप्र-याण-
जातवेदसःof Jātavedas (Agni), the all-knowing at birth
जातवेदसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun (epithet)
Rootजात-वेदस्-
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootअग्नि-
यत्when; that which
यत्:
सम्बन्ध (यद्-तद्-सम्बन्धः)
TypeIndeclinable (relative)
Rootयद्-
रोधतिblocks, checks, restrains
रोधति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुध् (रुणद्धि) / Vedic: रोधति
क्षमिon the earth; in the ground
क्षमि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootक्षम्-