HomeRig VedaMandala 8Sukta 41Mantra 8
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 8

Sukta 8.41

Devata: Varuṇa (as hidden ocean and ascender by māyā)

स समुद्रो अपीच्यस्तुरो द्यामिव रोहति नि यदासु यजुर्दधे । स माया अर्चिना पदास्तृणान्नाकमारुहन्नभन्तामन्यके समे ॥

स स॑मु॒द्रो अ॑पी॒च्य॑स्तु॒रो द्यामि॑व रोहति॒ नि यदा॑सु॒ यजु॑र्द॒धे । स मा॒या अ॒र्चिना॑ प॒दास्तृ॑णा॒न्नाक॒मारु॑ह॒न्नभ॑न्तामन्य॒के स॑मे ॥

sa samudro apīcyaḥ turo dyām iva rohati ni yad āsu yajuḥ dadhe | sa māyā arcinā padā astṛṇān nākam ā aruhat nabhantām anyake same ||

He is the hidden ocean; swift, he climbs like the sky when he sets the sacrificial formula within these. By his measured power, with the flame, he laid down the steps and ascended to the luminous heaven—may the lights shine in another sameness.

सः । स॒मु॒द्रः । अ॒पी॒च्यः॑ । तु॒रः । द्याम्ऽइ॑व । रो॒ह॒ति॒ । नि । यत् । आ॒सु॒ । यजुः॑ । द॒धे । सः । मा॒याः । अ॒र्चिना॑ । प॒दा । अस्तृ॑णात् । नाक॑म् । आ । अ॒रु॒ह॒त् । नभ॑न्ताम् । अ॒न्य॒के । स॒मे॒ ॥सः । समुद्रः । अपीच्यः । तुरः । द्याम्इव । रोहति । नि । यत् । आसु । यजुः । दधे । सः । मायाः । अर्चिना । पदा । अस्तृणात् । नाकम् । आ । अरुहत् । नभन्ताम् । अन्यके । समे ॥saḥ | samudraḥ | apīcyaḥ | turaḥ | dyām-iva | rohati | ni | yat | āsu | yajuḥ | dadhe | saḥ | māyāḥ | arcinā | padā | astṛṇāt | nākam | ā | aruhat | nabhantām | anyake | same

सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
समुद्रःthe ocean
समुद्रः:
कर्तृ (सः = समुद्रः) / विशेष्य
TypeNoun
Rootसमुद्र (प्रातिपदिक) < सम्+उद्+√दृ/द्रु (व्युत्पत्तिः परम्परागत)
अपिच्यःhidden, secret
अपिच्यः:
विशेषणम् (समुद्रस्य) / कर्तृ
TypeAdjective
Rootअपिच्य (प्रातिपदिक) < अपि+च्य (निगूढ/अन्तर)
तुरःswift, impetuous
तुरः:
विशेषणम् (समुद्रस्य) / कर्तृ
TypeAdjective
Rootतुर (प्रातिपदिक) < √तुर् (वेगे) / तुर (शीघ्र)
द्याम्heaven, sky
द्याम्:
कर्म (रोहति) / उपमान-आश्रय
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव
रोहतिclimbs, rises
रोहति:
क्रिया
TypeVerb
Root√रुह् (आरोहणे)
निdown, in
नि:
क्रियाविशेषणम्
TypePreverb/Indeclinable
Rootनि
यदाwhen
यदा:
कालाधिकरण
TypeIndeclinable
Rootयदा
असुin the life-breath
असु:
अधिकरण (यजुः दधे) / आश्रय
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक) < √अस् (प्राणने) (वैदिक ‘असु’ = प्राण/जीवन)
यजुःthe sacrificial formula (yajus)
यजुः:
कर्म (दधे)
TypeNoun
Rootयजुस् (प्रातिपदिक) < √यज् (यज्ञे)
दधेhas placed, has set
दधे:
क्रिया
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मायाःpowers, arts, wondrous devices
मायाः:
कर्म (अस्तृणात्) / साध्य
TypeNoun
Rootमाया (प्रातिपदिक) < √मा (माने/मितौ) (वैदिक: कला/कौशल/मायाशक्ति)
अर्चिनाwith a ray/flame
अर्चिना:
करण
TypeNoun
Rootअर्चि (प्रातिपदिक) < √अर्च् (पूजायाम्/दीप्तौ) (अर्चि = ज्योति/किरण)
पदाःsteps, tracks, footings
पदाः:
कर्म (अस्तृणात्) / आधार
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)
अस्तृणात्spread out, strewed
अस्तृणात्:
क्रिया
TypeVerb
Root√स्तृ (स्तरणे)
नाकम्heaven, the celestial realm
नाकम्:
कर्म (आरुहत्) / गन्तव्य
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
आरुहन्mounting, having climbed
आरुहन्:
कर्तृ (अभन्ताम्-क्रियायाः) / पूर्वकालिक-क्रिया
TypeVerb (participle) / Kṛdanta
Rootआ+√रुह् (आरोहणे)
अभन्ताम्the two shone forth
अभन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भा/√भन् (दीप्तौ) (वैदिक: ‘अभन्त’ = ‘अदीप्यत/अशोभत’)
अन्यकेin/at another (place/condition)
अन्यके:
अधिकरण
TypeAdjective/Noun
Rootअन्यक (प्रातिपदिक) < अन्य (भिन्न) + क (प्रत्यय)
समेin the same (level/place), together
समे:
अधिकरण
TypeAdjective/Noun
Rootसम (प्रातिपदिक)