Mantra 3
Sukta 8.38
Rishi: Śyāvāśva Ātreya
Devata: Indrāgnī
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
इदं वां मदिरं मध्वधुक्षन्नद्रिभिर्नरः । इन्द्राग्नी तस्य बोधतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
इ॒दं वां॑ मदि॒रं मध्वधु॑क्ष॒न्नद्रि॑भि॒र्नर॑: । इन्द्रा॑ग्नी॒ तस्य॑ बोधतम् ॥
Transliteration
idáṃ vāṃ madiráṃ mádhv ádhukṣann ádribhir náraḥ | indrā́gnī tásya bodhatam ||
Translation
This intoxicating honey for you two the strong ones have milked out with the pressing-stones. O Indra and Agni, awaken to it (and drink of the Soma).
Padapatha (Word Analysis)
इ॒दम् । वा॒म् । म॒दि॒रम् । मधु॑ । अधु॑क्षन् । अद्रि॑ऽभिः । नरः॑ । इन्द्रा॑ग्नी॒ इति॑ । तस्य॑ । बो॒ध॒त॒म् ॥इदम् । वाम् । मदिरम् । मधु । अधुक्षन् । अद्रिभिः । नरः । इन्द्राग्नी इति । तस्य । बोधतम् ॥idam | vām | madiram | madhu | adhukṣan | adri-bhiḥ | naraḥ | indrāgnī iti | tasya | bodhatam
Word by Word
इदम्this
इदम्:
Karma (उपपद-रूपेण ‘मधु’ इत्यस्य विशेषणम्) / Adhikaraṇa (संदर्भ-निर्देशः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्for you two / of you two
वाम्:
Sampradāna (युवयोः/तुभ्यां—‘for you two’) / सम्बन्ध (genitive: ‘of you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मदिरम्intoxicating, exhilarating
मदिरम्:
Karma (मधु इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमदिर (प्रातिपदिक)
मधुhoney; sweet drink (Soma/Mead)
मधु:
Karma (अधुक्षन् इत्यस्य कर्म)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
अधुक्षन्they milked/drew out
अधुक्षन्:
Kriyā (मुख्यक्रिया); कर्म = मधु
TypeVerb
Rootदुह् (धातु) ‘to milk, to draw out’
अद्रिभिःwith stones (Soma-pressing stones)
अद्रिभिः:
Karaṇa (करणम्—‘with pressing-stones’)
TypeNoun
Rootअद्रि (प्रातिपदिक) ‘stone, pressing-stone’
नरःmen (pressers/priests)
नरः:
Kartā (अधुक्षन् इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीO Indra and Agni
इन्द्राग्नी:
Sambodhana (आह्वान)
TypeNoun (Deity name)
Rootइन्द्र + अग्नि (देवनाम-समास; द्वन्द्व)
तस्यof that; thereof
तस्य:
सम्बन्ध (genitive: ‘of that/thereof’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
बोधतम्be aware of; take notice (you two)
बोधतम्:
Kriyā (आज्ञार्थ); कर्ता = इन्द्राग्नी
TypeVerb
Rootबुध् (धातु) ‘to notice, awaken, understand’