Mantra 20
Sukta 8.24
Devata: Indra (as remover of obstruction and giver of light/rays)
Chandas: Anuṣṭubh (probable; requires pada-length verification against a metrical index)
Samhita Patha (Devanagari)
अगोरुधाय गविषे द्युक्षाय दस्म्यं वचः । घृतात्स्वादीयो मधुनश्च वोचत ॥
Samhita Patha (IAST)
अगो॑रुधाय ग॒विषे॑ द्यु॒क्षाय॒ दस्म्यं॒ वच॑: । घृ॒तात्स्वादी॑यो॒ मधु॑नश्च वोचत ॥
Transliteration
agó-rudhāya gavíṣe dyukṣā́ya dasmyáṃ vácaḥ | ghṛtā́t svā́dīyo mádhunaś ca vocata ||
Translation
Speak the wonder-working word to him who is unobstructed, who seeks the rays of Light and the luminous increase; speak what is sweeter than clarified ghee and honey—speech that nourishes the inner ascent.
Padapatha (Word Analysis)
अगो॑ऽरुधाय । गो॒ऽइषे॑ । द्यु॒क्षाय॑ । दस्म्य॑म् । वचः॑ । घृ॒तात् । स्वादी॑यः । मधु॑नः । च॒ । वो॒च॒त॒ ॥अगोरुधाय । गोइषे । द्युक्षाय । दस्म्यम् । वचः । घृतात् । स्वादीयः । मधुनः । च । वोचत ॥ago--rudhāya | go--iṣe | dyukṣāya | dasmyam | vacaḥ | ghṛtāt | svādīyaḥ | madhunaḥ | ca | vocata
Word by Word
अगोरुधायto the unobstructing (one), to him who does not hinder (the cows/wealth)
अगोरुधाय:
सम्प्रदान
TypeAdjective
Rootअगोरुध (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास) < गो- ‘गाय्’ + रुध ‘रोध/आवरण’ (√रुध् ‘to obstruct’) with privative अ-
गविषेfor the quest of cows; for cattle-winning
गविषे:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootगविष् (प्रातिपदिक; ‘गवेषण/गविष्टि’ sense) from गो ‘cow’ + इष्/इषि ‘seeking’
द्युक्सायfor brilliance/for the shining one
द्युक्साय:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootद्युक्स (प्रातिपदिक; ‘द्युत्/प्रकाश’ related) from द्युत्/द्यु ‘shine, heaven’
दस्म्यंwonderful, wondrous
दस्म्यं:
कर्म
TypeAdjective
Rootदस्म्य (प्रातिपदिक) < दस्म ‘wonderful, mighty’
वचःspeech; utterance
वचः:
कर्म
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक) < √वच् ‘to speak’
घृतात्from ghee; out of ghee
घृतात्:
अपादान
TypeNoun
Rootघृत (प्रातिपदिक) ‘clarified butter’
स्वादीयःsweeter
स्वादीयः:
कर्म
TypeAdjective
Rootस्वादीयस् (प्रातिपदिक; comparative) < स्वादु ‘sweet’
मधुनःthan honey; from honey
मधुनः:
अपादान
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक) ‘honey; sweetness; mead’
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
वःof you; your
वः:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वोचत(he) spoke / let him speak
वोचत:
कर्तृ
TypeVerb
Root√वच् ‘to speak’ (Vedic injunctive/aorist usage)