Mantra 9
Sukta 8.23
Devata: Agni (ṛtāvān, sādhanam of yajña)
Samhita Patha (Devanagari)
ऋतावानमृतायवो यज्ञस्य साधनं गिरा । उपो एनं जुजुषुर्नमसस्पदे ॥
Samhita Patha (IAST)
ऋ॒तावा॑नमृतायवो य॒ज्ञस्य॒ साध॑नं गि॒रा । उपो॑ एनं जुजुषु॒र्नम॑सस्प॒दे ॥
Transliteration
ṛtā́vānam ṛtā́yavo yajñásya sā́dhanam girā́ | úpo enaṃ jujuṣúr námasas padé ||
Translation
The seekers of the Truth accept him, the possessor of ṛta, by the inspired word as the accomplisher of the sacrifice; they draw near to him, taking their stand on the step of reverence—so the inner act is made effective.
Padapatha (Word Analysis)
ऋ॒तऽवा॑नम् । ऋ॒त॒ऽय॒वः॒ । य॒ज्ञस्य॑ । साध॑नम् । गि॒रा । उषः॑ । ए॒न॒म् । जु॒जु॒षुः॒ । नम॑सः । प॒दे ॥ऋतवानम् । ऋतयवः । यज्ञस्य । साधनम् । गिरा । उषः । एनम् । जुजुषुः । नमसः । पदे ॥ṛta-vānam | ṛta-yavaḥ | yajñasya | sādhanam | girā | uṣaḥ | enam | jujuṣuḥ | namasaḥ | pade
Word by Word
ऋतावानम्the ṛta-possessing (true/ritually-right) one
ऋतावानम्:
कर्म
TypeAdjective
Rootऋतावन् (प्रातिपदिक; ऋत + वान्) अथवा √ऋ (ऋत ‘सत्य/ऋत’)
ऋतायवःthe ṛta-living/ṛta-seeking ones (the righteous worshippers)
ऋतायवः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootऋतायु (प्रातिपदिक; ऋत + आयु) अथवा √इ (आयु ‘जीवन/आयुस्’)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक; √यज्)
साधनम्the means/instrument (for accomplishing)
साधनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसाधन (प्रातिपदिक; √साध् ‘सिद्धौ/साधने’)
गिराwith/through a hymn (voice of praise)
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक; ‘वाक्/स्तुति’)
उपोtowards/near (indeed)
उपो:
—
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग) + उ (एतद्-प्रातिपदिकस्य एनम् इत्यस्य पूर्वं; पदपाठे: उप + उ)
एनम्him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुजुषुःthey have pleased/they have welcomed (they have taken delight in)
जुजुषुः:
—
TypeVerb
Root√जुष् (सेवायाम्/प्रीतौ) [वेदिक-रूप: जुझुष्]
नमसःof reverence/obeisance
नमसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
पदेin/at the place (station/footing)
पदे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootपद (प्रातिपदिक)