Mantra 4
Sukta 8.23
Devata: Agni (with his gaṇas/attendant luminous powers)
Samhita Patha (Devanagari)
उदस्य शोचिरस्थाद्दीदियुषो व्यजरम् । तपुर्जम्भस्य सुद्युतो गणश्रियः ॥
Samhita Patha (IAST)
उद॑स्य शो॒चिर॑स्थाद्दीदि॒युषो॒ व्य१॒॑जर॑म् । तपु॑र्जम्भस्य सु॒द्युतो॑ गण॒श्रिय॑: ॥
Transliteration
úd asya śocír asthād dīdiyúṣo vy-àjáram | tápuḥ-jambhasya su-dyúto gaṇa-śríyaḥ ||
Translation
Up rose his flame, shining out, spreading the unaging radiance. The luminous ones, the host in splendor, are the bright glory of the burning force that crushes what resists.
Padapatha (Word Analysis)
उत् । अ॒स्य॒ । शो॒चिः । अ॒स्था॒त् । दी॒दि॒युषः॑ । वि । अ॒जर॑म् । तपुः॑ऽजम्भस्य । सु॒ऽद्युतः॑ । ग॒ण॒ऽश्रियः॑ ॥उत् । अस्य । शोचिः । अस्थात् । दीदियुषः । वि । अजरम् । तपुःजम्भस्य । सुद्युतः । गणश्रियः ॥ut | asya | śociḥ | asthāt | dīdiyuṣaḥ | vi | ajaram | tapuḥ-jambhasya | su-dyutaḥ | gaṇa-śriyaḥ
Word by Word
उदस्यup/out; of him/its
उदस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeIndeclinable+Pronoun
Rootउद् + अस्य (इदम्-प्रातिपदिक) / अस्य (सर्वनाम)
शोचिःflame, blaze
शोचिः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun
Rootशोचिस् (प्रातिपदिक)
अस्थात्stood up, arose
अस्थात्:
क्रिया
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
दीदियुषःof the shining one
दीदियुषः:
सम्बन्ध (Genitive qualifier)
TypeAdjective (participle-like)
Rootदीदियु (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दीप्/√द्युत् ‘to shine’ का तीव्र/दीप्त अर्थ),
विapart, forth
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
अजरम्unaging, undecaying
अजरम्:
कर्म (object)
TypeAdjective
Rootअजर (प्रातिपदिक; अ- + जर ‘aging’)
तपुःheat, ardor
तपुः:
कर्तृ (subject; appositional/parallel to शोचिः)
TypeNoun
Rootतपुस् (प्रातिपदिक)
जम्भस्यof the crusher/overpowerer (Jambha)
जम्भस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootजम्भ (प्रातिपदिक)
सुद्युतःwell-shining, radiant
सुद्युतः:
कर्तृ (subject; with गणश्रियः)
TypeAdjective
Rootसुद्युत् (प्रातिपदिक; सु- + द्युत् ‘shine’)
गणश्रियःthe glories/splendors of the troop (company)
गणश्रियः:
कर्तृ (subject)
TypeNoun (compound)
Rootगणश्री (समास-प्रातिपदिक: गण + श्री)