Mantra 14
Sukta 8.23
Rishi: Viśvāmitra (attributed tradition; uncertain)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
श्रुष्ट्यग्ने नवस्य मे स्तोमस्य वीर विश्पते । नि मायिनस्तपुषा रक्षसो दह ॥
Samhita Patha (IAST)
श्रु॒ष्ट्य॑ग्ने॒ नव॑स्य मे॒ स्तोम॑स्य वीर विश्पते । नि मा॒यिन॒स्तपु॑षा र॒क्षसो॑ दह ॥
Transliteration
śruṣṭyàgne návasya me stómasya vīra viśpate | ni māyínas tápuṣā rákṣaso daha ||
Translation
Hear, O Agni, this my new hymn; O hero, lord of the people—burn down with thy heat the rakṣas that work by deception and glamour.
Padapatha (Word Analysis)
श्रु॒ष्टी । अ॒ग्ने॒ । नव॑स्य । मे॒ । स्तोम॑स्य । वी॒र॒ । वि॒श्प॒ते॒ । नि । मा॒यिनः॑ । तपु॑षा । र॒क्षसः॑ । द॒ह॒ ॥श्रुष्टी । अग्ने । नवस्य । मे । स्तोमस्य । वीर । विश्पते । नि । मायिनः । तपुषा । रक्षसः । दह ॥śruṣṭī | agne | navasya | me | stomasya | vīra | viśpate | ni | māyinaḥ | tapuṣā | rakṣasaḥ | daha
Word by Word
श्रुष्टि(my) attentive hearing / reverent attention
श्रुष्टि:
Kartā (वाक्य-स्तर पर ‘श्रुष्टि’ = ‘श्रवण/श्रद्धा’ रूपेण संबोधन-प्रस्ताव) / संबोधन-प्रयोग का भाव
TypeNoun
Rootश्रुष्टि- (स्त्री. प्रातिपदिक; √श्रु ‘श्रवणे’ से भाव/कृदन्त-निर्माण) अथवा ‘श्रुष्टि’ = ‘श्रवण/श्रद्धापूर्वक-श्रवण’
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
नवस्यof the new
नवस्य:
Sambandha (genitive relation)
TypeAdjective
Rootनव- (प्रातिपदिक)
मेmy / of me
मे:
Sambandha (possessor)
TypePronoun
Rootअहम्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्तोमस्यof the hymn / praise
स्तोमस्य:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootस्तोम- (प्रातिपदिक)
वीरO hero
वीर:
Sambodhana
TypeNoun (epithet)
Rootवीर- (प्रातिपदिक)
विश्पतेO lord of the clan/settlement
विश्पते:
Sambodhana
TypeNoun (compound epithet)
Rootविश्पति- (प्रातिपदिक; विश् ‘कुल/जन’ + पति ‘स्वामी’)
निdown, completely
नि:
— (क्रियाविशेषक/उपसर्ग)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/निपात)
मायिनःthe deceitful / sorcerous ones
मायिनः:
Karma (object of ‘दह’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootमायिन्- (प्रातिपदिक; ‘माया’ युक्त)
तपुषाwith heat / with burning power
तपुषा:
Karaṇa (instrument)
TypeNoun
Rootतपुस्- (प्रातिपदिक; ‘तपस्/उष्णता/तेज’)
रक्षसःthe demons (rākṣasas)
रक्षसः:
Karma (object of ‘दह’; ‘मायिनः’ के अपोजिशन/विशेषण-सम्बन्ध में)
TypeNoun
Rootरक्षस्- (प्रातिपदिक)
दहburn!
दह:
— (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√दह् (दहने)