Mantra 11
Sukta 8.23
Rishi: Viśvāmitra (attributed tradition for parts of RV 8; specific verse-level attribution uncertain in provided data)
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable for RV 8.23; exact meter not computed here)
Samhita Patha (Devanagari)
अग्ने तव त्ये अजरेन्धानासो बृहद्भाः । अश्वा इव वृषणस्तविषीयवः ॥
Samhita Patha (IAST)
अग्ने॒ तव॒ त्ये अ॑ज॒रेन्धा॑नासो बृ॒हद्भाः । अश्वा॑ इव॒ वृष॑णस्तविषी॒यव॑: ॥
Transliteration
agné tavá tyè ajaréndhānāso bṛhádbhāḥ | áśvā iva vṛ́ṣaṇas taviṣīyávaḥ ||
Translation
O Agni, those of thine—ever-young, kindling thee—become vast in light; like strong stallions they surge with force, powers of an intensified energy within the being.
Padapatha (Word Analysis)
अग्ने॑ । तव॑ । त्ये । अ॒ज॒र॒ । इन्धा॑नासः । बृ॒हत् । भाः । अश्वाः॑ऽइव । वृष॑णः । त॒वि॒षी॒ऽयवः॑ ॥अग्ने । तव । त्ये । अजर । इन्धानासः । बृहत् । भाः । अश्वाःइव । वृषणः । तविषीयवः ॥agne | tava | tye | ajara | indhānāsaḥ | bṛhat | bhāḥ | aśvāḥ-iva | vṛṣaṇaḥ | tavi ṣī-yavaḥ
Word by Word
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (address)
Rootअग्नि- (प्रातिपदिक)
तवof you / your
तव:
सम्बन्ध (genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्येthose
त्ये:
कर्तृ
TypeDemonstrative pronoun
Rootत्यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अजरेunaging, undecaying
अजरे:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअजर- (प्रातिपदिक; न-जर ‘not aging’)
इन्धानासःkindling (the fire), inflaming
इन्धानासः:
कर्तृ
TypeParticiple (present middle) used adjectivally
Rootइन्ध् (धातु) → इन्धान (वर्तमान-कृदन्त, आत्मनेपद) + -स (प्रथमा बहु)
बृहद्भाःof great radiance / great-shining
बृहद्भाः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective/compound epithet
Rootबृहन्त्- (प्रातिपदिक) + भाः (< भास्/भा ‘shine’, ‘light’ as noun-stem in RV usage)
अश्वाःhorses
अश्वाः:
उपमान (इव-योगे)
TypeNoun
Rootअश्व- (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव (निपात)
वृषणःbull-like, vigorous
वृषणः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootवृषन्- (प्रातिपदिक)
तविषीयवःmighty, full of strength
तविषीयवः:
कर्तृ (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतविषी- (प्रातिपदिक ‘strength, might’) + यु/यव (RV adj. suffixal formation ‘possessing/impelled by’) → तविषीयव-