Mantra 13
Sukta 8.21
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
अभ्रातृव्यो अना त्वमनापिरिन्द्र जनुषा सनादसि । युधेदापित्वमिच्छसे ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒भ्रा॒तृ॒व्यो अ॒ना त्वमना॑पिरिन्द्र ज॒नुषा॑ स॒नाद॑सि । यु॒धेदा॑पि॒त्वमि॑च्छसे ॥
Transliteration
abhrātṛvyó anā́ tvám anā́pir índra januṣā́ sanā́d asi | yudhéd ā́pi-tvám icchase ||
Translation
Without rival-brother, without defect, O Indra, by birth thou art from of old; yet it is through battle that thou seekest closeness and belonging with us.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒भ्रा॒तृ॒व्यः । अ॒ना । त्वम् । अना॑पिः । इ॒न्द्र॒ । ज॒नुषा॑ । स॒नात् । अ॒सि॒ । यु॒धा । इत् । आ॒पि॒ऽत्वम् । इ॒च्छ॒से॒ ॥अभ्रातृव्यः । अना । त्वम् । अनापिः । इन्द्र । जनुषा । सनात् । असि । युधा । इत् । आपित्वम् । इच्छसे ॥abhrātṛvyaḥ | anā | tvam | anāpiḥ | indra | januṣā | sanāt | asi | yudhā | it | āpi-tvam | icchase
Word by Word
अभ्रातृव्यःbrotherless / having no rival kinsman
अभ्रातृव्यः:
कर्तृ (त्वम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-भ्रातृव्य (प्रातिपदिक; भ्रातृव्य ‘भाई/सगोत्र प्रतिद्वन्द्वी’ से) अथवा ‘अभ्रातृव्य’ (निरुक्ति: ‘भ्रातृव्य-रहित’)
अनाnot, without
अना:
(वाक्य-निषेध/विशेषणार्थक अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअना (अव्यय; नकार-प्रत्यययुक्त निषेध/अभावार्थ)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अनापिःunattached / without close ally
अनापिः:
कर्तृ (त्वम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ-नापि (प्रातिपदिक; नापि ‘निकट/संबद्ध/आश्रित’ इत्यर्थे, नकारेण अभाव) अथवा ‘अनापि’ = ‘असंबद्ध/अपरिचित/असहाय’
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जनुषाby birth, by nature
जनुषा:
करण (हेतु/प्रकार: ‘जन्मतः/स्वभावतः’)
TypeNoun
Rootजनु (प्रातिपदिक; ‘जन्म/स्वभाव’)
सनात्from of old, since ancient times
सनात्:
अधिकरण (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसनात् (अव्यय; ‘प्राचीनकालात्/सदा’)
असिyou are
असि:
(सम्बन्ध/अस्तित्व-क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
युधेto fight, for battle
युधे:
प्रयोजन (युद्ध-हेतु)
TypeVerbal form / Infinitival (Vedic)
Rootयुध् (धातु) → युध्- (तुमुन्/इन्फिनिटिव्-प्रयोग: ‘युधे’ = योधुम्/युद्धाय) अथवा दत्तिव्-एकवचन ‘युध्’ (युद्ध)
इद्indeed, just
इद्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootइद् (निपात/अव्यय; बलार्थ/निश्चयार्थ)
अपिalso, even
अपि:
(समुच्चय/अपि-भाव)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
त्वम्you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद्
इच्छसेyou desire, you wish
इच्छसे:
(कर्तृ-क्रिया)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु ‘इच्छ’ = desire)