Mantra 21
Sukta 8.2
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage)
Devata: Indra (the ‘hero’)
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
विद्मा ह्यस्य वीरस्य भूरिदावरीं सुमतिम् । त्रिषु जातस्य मनांसि ॥
Samhita Patha (IAST)
वि॒द्मा ह्य॑स्य वी॒रस्य॑ भूरि॒दाव॑रीं सुम॒तिम् । त्रि॒षु जा॒तस्य॒ मनां॑सि ॥
Transliteration
vidmā́ hy asya vīrásya bhūri-dā́vārīṃ su-matím | triṣú jātásya manā́ṃsi ||
Translation
For we know the good thought of this hero—wide-giving, opening abundance; and we know the minds of him who is born in the threefold, the power that embraces all planes.
Padapatha (Word Analysis)
वि॒द्म । हि । अ॒स्य॒ । वी॒रस्य॑ । भू॒रि॒ऽदावा॑रीम् । सु॒ऽम॒तिम् । त्रि॒षु । जा॒तस्य॑ । मनां॑सि ॥विद्म । हि । अस्य । वीरस्य । भूरिदावारीम् । सुमतिम् । त्रिषु । जातस्य । मनांसि ॥vidma | hi | asya | vīrasya | bhūri-dāvārīm | su-matim | triṣu | jātasya | manāṃs i
Word by Word
विद्माwe two know
विद्मा:
Kartā
TypeVerb
Root√विद् (विद् ‘जानने’)
हिindeed/for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात) अव्यय
अस्यof him
अस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
वीरस्यof the hero
वीरस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
भूरिदावरीम्very bountiful (bestowing much)
भूरिदावरीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootभूरिदावरि (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास: भूरि ‘बहु’ + दावरि ‘देनेवाली/दानशील’)
सुमतिम्good will/favour
सुमतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुमति (प्रातिपदिक; सु- + मति ‘good thought/favour’)
त्रिषुin the three
त्रिषु:
Adhikaraṇa
TypeNumeral (used adjectivally)
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिषु
जातस्यof the born one
जातस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeParticiple (adjectival)
Root√जन् (जन् ‘जन्म’) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
मनांसिminds/thoughts
मनांसि:
Kartā (if taken as subject) / Karma (if taken as object; context favors subject of an implied verb)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)