HomeRig VedaMandala 8Sukta 19Mantra 16
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 16

Sukta 8.19

Devata: Agni (with a syncretic appeal to the powers of Varuṇa, Mitra, Aryaman, Nāsatyas, Bhaga; and Indra as helper)

येन चष्टे वरुणो मित्रो अर्यमा येन नासत्या भगः । वयं तत्ते शवसा गातुवित्तमा इन्द्रत्वोता विधेमहि ॥

येन॒ चष्टे॒ वरु॑णो मि॒त्रो अ॑र्य॒मा येन॒ नास॑त्या॒ भग॑: । व॒यं तत्ते॒ शव॑सा गातु॒वित्त॑मा॒ इन्द्र॑त्वोता विधेमहि ॥

yéna cáṣṭe váruṇo mitró aryamā́ yéna nā́satyā bhágaḥ | vayáṃ tát te śávasā gātuvíttamā índratvotā vidhemahi ||

By that power by which Varuṇa sees, and Mitra, and Aryaman, by which the Nāsatyas and Bhaga move in their right working—by that strength of yours, we who seek the best path-finding, upheld by Indrahood, would serve and build the rite.

येन॑ । चष्टे॑ । वरु॑णः । मि॒त्रः । अ॒र्य॒मा । येन॑ । नास॑त्या । भगः॑ । व॒यम् । तत् । ते॒ । शव॑सा । गा॒तु॒वित्ऽत॑माः । इन्द्र॑त्वाऽऊताः । वि॒धे॒म॒हि॒ ॥येन । चष्टे । वरुणः । मित्रः । अर्यमा । येन । नासत्या । भगः । वयम् । तत् । ते । शवसा । गातुवित्तमाः । इन्द्रत्वाऊताः । विधेमहि ॥yena | caṣṭe | varuṇaḥ | mitraḥ | aryamā | yena | nāsatyā | bhagaḥ | vayam | tat | te | śavasā | gātuvit-tamāḥ | indratvāūtāḥ | vidhemahi

येनby which; whereby
येन:
करण (हेतु/साधन) — ‘येन’ = ‘जिसके द्वारा/जिस कारण से’
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
चष्टेproclaims; makes known; beholds
चष्टे:
क्रिया (मुख्य क्रिया) — ‘प्रकट करता/कहता/दिखाता है’
TypeVerb
Root√चक्ष् (चक्षँ) ‘देखना/प्रकट करना/कहना’
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (चष्टे का) — Varuṇa
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
मित्रःMitra
मित्रः:
कर्तृ (चष्टे का) — Mitra
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
कर्तृ (चष्टे का) — Aryaman
TypeNoun
Rootअर्यमा (प्रातिपदिक)
येनby which; whereby
येन:
करण (हेतु/साधन) — ‘जिसके द्वारा/जिस कारण से’
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
नासत्याthe Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
कर्तृ (चष्टे का) — the Nāsatyas (Aśvins)
TypeNoun
Rootनासत्य (प्रातिपदिक; अश्विनौ)
भगःBhaga
भगः:
कर्तृ (चष्टे का) — Bhaga
TypeNoun
Rootभग (प्रातिपदिक)
वयम्we
वयम्:
कर्तृ (विधेमहि का) — we
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → वयम्
तत्that
तत्:
कर्म (विधेमहि का) — ‘that (act/thing)’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त-
तेof you; your
ते:
सम्बन्ध (तत्ते) — ‘of you/thy’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त्वद्
शवसाwith might; by strength
शवसा:
करण (विधेमहि का) — ‘by (your) might’
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक) ‘बल’
गातुवित्तमाmost path-finding; best guide to the way
गातुवित्तमा:
कर्म-विशेषण — ‘the most path-finding/most granting of ways’
TypeAdjective
Rootगातुवित्तम (प्रातिपदिक) < गातु ‘मार्ग/गति’ + वित्तम ‘अत्यन्त-लाभद/प्राप्तिद’ (तमप्-प्रत्यय, superlative)
इन्द्रत्वोताaided by Indra’s power
इन्द्रत्वोता:
कर्म-विशेषण — ‘helped/protected by Indrahood (Indra’s power)’
TypeAdjective
Rootइन्द्रत्वोत (प्रातिपदिक) < इन्द्रत्व ‘इन्द्र-भाव/इन्द्र-शक्ति’ + ऊत ‘सहाय/रक्षा’ (√अव्/√उ ‘रक्षा’ से)
विधेमहिwe perform; we offer; we do (for you)
विधेमहि:
क्रिया (मुख्य) — ‘we perform/offer/ordain’
TypeVerb
Root√धा (धाञ्) उपसर्ग वि- ‘विधान/स्थापन/अर्पण करना’