Mantra 13
Sukta 8.18
Devata: Ādityas (implicit protective frame continuing), with rakṣas as adversarial force
Samhita Patha (Devanagari)
यो नः कश्चिद्रिरिक्षति रक्षस्त्वेन मर्त्यः । स्वैः ष एवै रिरिषीष्ट युर्जनः ॥
Samhita Patha (IAST)
यो न॒: कश्चि॒द्रिरि॑क्षति रक्ष॒स्त्वेन॒ मर्त्य॑: । स्वैः ष एवै॑ रिरिषीष्ट॒ युर्जन॑: ॥
Transliteration
yó naḥ káś cid rírīkṣati rakṣastvéna mártyaḥ | sváiḥ ṣá eváiḥ ririṣīṣṭa yúr jánaḥ ||
Translation
Whoever among mortals seeks to harm us with the nature of a Rākṣasa, by his own forces he alone shall be shattered; the crooked man turns his violence back upon himself.
Padapatha (Word Analysis)
यः । नः॒ । कः । चि॒त् । रिरि॑क्षति । र॒क्षः॒ऽत्वेन॑ । मर्त्यः॑ । स्वैः । सः । एवैः॑ । रि॒रि॒षी॒ष्ट॒ । युः । जनः॑ ॥यः । नः । कः । चित् । रिरिक्षति । रक्षःत्वेन । मर्त्यः । स्वैः । सः । एवैः । रिरिषीष्ट । युः । जनः ॥yaḥ | naḥ | kaḥ | cit | ririkṣati | rakṣaḥ-tvena | martyaḥ | svaiḥ | saḥ | evaiḥ | ririṣīṣṭa | yuḥ | janaḥ
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ (सम्बन्ध-कर्तृ; यः = ‘जो’)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध (genitive of us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
कश्चित्anyone, whoever
कश्चित्:
कर्तृ (यः…कश्चित् = ‘whoever’)
TypePronoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
रिरिक्षतिharms, injures
रिरिक्षति:
क्रिया
TypeVerb
Rootरिक्ष् (धातु; ‘हानौ/क्षतौ’—to injure, harm)
रक्षस्त्वेनby demonhood, with a rākṣasa-nature
रक्षस्त्वेन:
करण (by/with demon-nature)
TypeNoun (abstract) / Instrumental phrase
Rootरक्षस् (नपुं.) + त्व (तद्धित; भाव/स्वभाव) → रक्षस्त्व (नपुं.)
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
कर्तृ (of रिरिक्षति)
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक) < मृ (to die)
स्वैःwith his own (allies/means)
स्वैः:
करण/सह (with his own [people/powers])
TypeAdjective (pronominal)
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक/विशेषण)
सःhe
सः:
कर्तृ (of रिरिषीष्ट)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध/निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (निपात)
रिरिषीष्टmay he injure / let him be harmed
रिरिषीष्ट:
क्रिया (आशीर्वाद/विधि: ‘let him harm…’)
TypeVerb
Rootरिष् (धातु; ‘हिंसायाम्’—to harm)
युर्जनःthe ally / the yoking man (one who joins with others)
युर्जनः:
कर्तृ/सम्बन्ध (apposition to सः: ‘the yoke-fellow/allying man’)
TypeNoun
Rootयुर्जन (प्रातिपदिक; युज्/युज्-संबद्ध ‘yoking/allying’ + जन ‘people’)