Mantra 9
Sukta 8.16
Rishi: Kāṇva tradition (Mandala 8; specific rishi not provided in input)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī mentioned explicitly (though the verse’s own meter not verified here)
Samhita Patha (Devanagari)
तमर्केभिस्तं सामभिस्तं गायत्रैश्चर्षणयः । इन्द्रं वर्धन्ति क्षितयः ॥
Samhita Patha (IAST)
तम॒र्केभि॒स्तं साम॑भि॒स्तं गा॑य॒त्रैश्च॑र्ष॒णय॑: । इन्द्रं॑ वर्धन्ति क्षि॒तय॑: ॥
Transliteration
tám arkébhiḥ tám sā́mabhis tám gā́yatraiś carṣáṇayaḥ | índraṃ vardhanti kṣitáyaḥ ||
Translation
Him they strengthen with illumined chants, with harmonies, with the Gayatri measures; the human habitations foster Indra—so that the Power of luminous mind grows in us.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । अ॒र्केभिः॑ । तम् । साम॑ऽभिः । तम् । गा॒य॒त्रैः । च॒र्ष॒णयः॑ । इन्द्र॑म् । व॒र्ध॒न्ति॒ । क्षि॒तयः॑ ॥तम् । अर्केभिः । तम् । सामभिः । तम् । गायत्रैः । चर्षणयः । इन्द्रम् । वर्धन्ति । क्षितयः ॥tam | arkebhiḥ | tam | sāma-bhiḥ | tam | gāyatraiḥ | carṣaṇayaḥ | indram | vardhanti | kṣitayaḥ
Word by Word
तम्him (Indra)
तम्:
कर्म (वर्धन्ति—whom they increase)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त
ऋकेभिःwith ṛk-verses
ऋकेभिः:
करण (by means of ṛc-verses)
TypeNoun
Rootऋच् (स्त्री) ‘ऋक्/ऋचा’
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त
सामभिःwith sāman-chants
सामभिः:
करण (with sāman-chants)
TypeNoun
Rootसामन् (नपुं) ‘साम-स्तोत्र’
तम्him
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → त
गायत्रैःwith gāyatra (metres/chants)
गायत्रैः:
करण (with gāyatra(-chants/metres))
TypeNoun/Adjective
Rootगायत्र (विशेषण/नाम; ‘गायत्री-छन्दस्-सम्बद्ध’)
चर्षणयःthe peoples / worshippers
चर्षणयः:
कर्तृ (they—worshippers/men)
TypeNoun
Rootचर्षणि (स्त्री; ‘जन/मनुष्य-समूह’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (object of वर्धन्ति)
TypeNoun
Rootइन्द्र (देवनाम)
वर्धन्तिthey strengthen / increase
वर्धन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते) ‘to grow, increase, strengthen’
क्षितयःthe dwellers / peoples
क्षितयः:
कर्तृ (apposition to चर्षणयः)
TypeNoun
Rootक्षिति (स्त्री; ‘निवास/जन/प्रजा’)