Mantra 8
Sukta 8.16
Rishi: Kāṇva tradition (Mandala 8; specific rishi not provided in input)
Devata: Indra
Chandas: Unknown (not inferable securely from provided excerpt alone)
Samhita Patha (Devanagari)
स स्तोम्यः स हव्यः सत्यः सत्वा तुविकूर्मिः । एकश्चित्सन्नभिभूतिः ॥
Samhita Patha (IAST)
स स्तोम्य॒: स हव्य॑: स॒त्यः सत्वा॑ तुविकू॒र्मिः । एक॑श्चि॒त्सन्न॒भिभू॑तिः ॥
Transliteration
sá stomyáḥ sá havyáḥ satyáḥ sátvā tuvikū́rmiḥ | ékaś cit sánn abhíbhūtiḥ ||
Translation
He is worthy of the hymn, he is worthy of the offering; he is truth, and a being of power, with vast surging energies. Even being one, he becomes the conquering mastery.
Padapatha (Word Analysis)
सः । स्तोम्यः॑ । सः । हव्यः॑ । स॒त्यः । सत्वा॑ । तु॒वि॒ऽकू॒र्मिः । एकः॑ । चि॒त् । सन् । अ॒भिऽभू॑तिः ॥सः । स्तोम्यः । सः । हव्यः । सत्यः । सत्वा । तुविकूर्मिः । एकः । चित् । सन् । अभिभूतिः ॥saḥ | stomyaḥ | saḥ | havyaḥ | satyaḥ | satvā | tuvi-kūrmiḥ | ekaḥ | cit | san | abhi-bhūtiḥ
Word by Word
सःhe; that one
सः:
कर्तृ (वाक्य-विषयः) / विशेष्यः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
स्तोम्यःpraiseworthy; to be hymned
स्तोम्यः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootस्तोम्य (प्रातिपदिक; स्तोम ‘praise, hymn’ + य प्रत्ययः) अथवा √स्तु ‘to praise’ से व्युत्पन्न
सःhe
सः:
कर्तृ / विशेष्यः
TypePronoun
Rootतद् → स
हव्यःworthy of oblation; to be invoked/offered
हव्यः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootहव्य (प्रातिपदिक; √हु ‘to offer, sacrifice’ से ‘हव्य’ = ‘to be offered’)
सःhe
सः:
कर्तृ / विशेष्यः
TypePronoun
Rootतद् → स
सत्यःtrue; truthful
सत्यः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक; सत् ‘being’ + य)
सत्वाstrong; possessing might
सत्वा:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeNoun (used adjectivally) / Adjective
Rootसत्वन् (प्रातिपदिक; ‘strength, vigor, might’)
तुविकूर्मिःof many waves/surges; greatly billowing
तुविकूर्मिः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootतुवि-कूर्मि (समास-प्रातिपदिक; तुवि ‘much, very’ + कूर्मि ‘wave, surge’)
एकःone; single
एकः:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective/Numeral
Rootएक (प्रातिपदिक)
चित्even; indeed
चित्:
सम्बन्ध/निपात (बलार्थकः)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय; emphatic particle)
सन्being
सन्:
कर्तृ-विशेषणम् / विधेयांशः
TypeVerbal adjective (present participle) used predicatively
Root√अस् ‘to be’ (वर्तमान कृदन्तः) → सन्त्
अभिभूतिःoverpowering might; conquest; supremacy
अभिभूतिः:
विधेय-नाम (कर्तृ-सम्बद्ध-उपाधिः)
TypeNoun (abstract) used as epithet
Rootअभि-भूति (प्रातिपदिक; अभि + √भू ‘to be, become’ → ‘overpowering, conquest’)