Mantra 27
Sukta 8.12
Devata: Indra (with Viṣṇu as allied power)
Chandas: Gayatri (likely; needs confirmation by metrical count)
Samhita Patha (Devanagari)
यदा ते विष्णुरोजसा त्रीणि पदा विचक्रमे । आदित्ते हर्यता हरी ववक्षतुः ॥
Samhita Patha (IAST)
य॒दा ते॒ विष्णु॒रोज॑सा॒ त्रीणि॑ प॒दा वि॑चक्र॒मे । आदित्ते॑ हर्य॒ता हरी॑ ववक्षतुः ॥
Transliteration
yadā́ te víṣṇur ójasā trī́ṇi padā́ ví-cakrame | ā́d ít te haryatā́ hárī vavakṣatuḥ ||
Translation
When for you Viṣṇu by his force strode out the three steps, then indeed your eager bay steeds bore you onward.
Padapatha (Word Analysis)
य॒दा । ते॒ । विष्णुः॑ । ओज॑सा । त्रीणि॑ । प॒दा । वि॒ऽच॒क्र॒मे । आत् । इत् । ते॒ । ह॒र्य॒ता । हरी॒ इति॑ । व॒व॒क्ष॒तुः॒ ॥यदा । ते । विष्णुः । ओजसा । त्रीणि । पदा । विचक्रमे । आत् । इत् । ते । हर्यता । हरी इति । ववक्षतुः ॥yadā | te | viṣṇuḥ | ojasā | trīṇi | padā | vi-cakrame | āt | it | te | haryatā | harī iti | vavakṣatuḥ
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय) < यद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक) कालवाचक
तेof you; your
ते:
Sambandha (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Kartā
TypeNoun (proper/theonym)
Rootविष्णु- (प्रातिपदिक)
ओजसाby (his/your) might, with strength
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस्- (प्रातिपदिक)
त्रीणिthree
त्रीणि:
Karma (with ‘पदानि’ understood/expressed next)
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि- (संख्या-प्रातिपदिक)
पदाsteps; foot-prints
पदा:
Karma
TypeNoun
Rootपद- (प्रातिपदिक)
विचक्रमेstrode forth; took strides
विचक्रमे:
Kriyā (of the kartā ‘विष्णुः’)
TypeVerb
Rootवि + क्रम् (धातु) ‘to stride/step’
आforth; then
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
अदित्then; thereupon
अदित्:
—
TypeIndeclinable
Rootअदित् (निपात) < अथ + इत् (Vedic संयोजन) / ‘then, thereupon’
तेyour
ते:
Sambandha (genitive relation)
TypePronoun
Rootत्वद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हर्यतौthe two tawny (ones)
हर्यतौ:
Kartā (of ‘ववक्षतुः’)
TypeAdjective (substantivized)
Rootहर्यत- (प्रातिपदिक; adj. ‘bay-coloured, tawny’)
हरीthe two Haris; the pair of bay steeds
हरी:
Apposition to kartā (same referent as ‘हर्यतौ’)
TypeNoun (dual; often ‘the two bays/steeds’)
Rootहरि- (प्रातिपदिक)
ववक्षतुःcarried; bore (you)
ववक्षतुः:
Kriyā (kartā = ‘हर्यतौ हरी’)
TypeVerb
Rootवह्/वह् (धातु) ‘to carry, convey’ (Vedic perfect with reduplication)