Mantra 26
Sukta 8.12
Devata: Indra
Chandas: Gayatri (likely; needs confirmation by metrical count)
Samhita Patha (Devanagari)
यदा वृत्रं नदीवृतं शवसा वज्रिन्नवधीः । आदित्ते हर्यता हरी ववक्षतुः ॥
Samhita Patha (IAST)
य॒दा वृ॒त्रं न॑दी॒वृतं॒ शव॑सा वज्रि॒न्नव॑धीः । आदित्ते॑ हर्य॒ता हरी॑ ववक्षतुः ॥
Transliteration
yadā́ vṛtráṃ nadī-vṛ́taṃ śáv asā vajrin ávadhīḥ | ā́d ít te haryatā́ hárī vavakṣatuḥ ||
Translation
When you, O thunderbolt-bearer, by your force struck down Vṛtra who had hemmed in the rivers, then indeed your eager bay steeds bore you onward.
Padapatha (Word Analysis)
य॒दा । वृ॒त्रम् । न॒दी॒ऽवृत॑म् । शव॑सा । व॒ज्रि॒न् । अव॑धीः । आत् । इत् । ते॒ । ह॒र्य॒ता । हरी॒ इति॑ । व॒व॒क्ष॒तुः॒ ॥यदा । वृत्रम् । नदीवृतम् । शवसा । वज्रिन् । अवधीः । आत् । इत् । ते । हर्यता । हरी इति । ववक्षतुः ॥yadā | vṛtram | nadī-vṛtam | śavasā | vajrin | avadhīḥ | āt | it | te | haryatā | harī iti | vavakṣatuḥ
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय-प्रातिपदिक) < यद्- (संबन्ध/काल)
वृत्रम्Vṛtra (the obstructor)
वृत्रम्:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक; √वृ ‘आवरणे’ से)
नदीवृतम्enclosed/hemmed in by the river(s)
नदीवृतम्:
Karma (विशेष्य-सापेक्ष)
TypeAdjective
Rootनदी-वृत (समास; नदी + वृत ‘आवृत/घिरा हुआ’, √वृ ‘आवरणे’)
शवसाby (your) might
शवसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootशवस् (प्रातिपदिक)
वज्रिन्O wielder of the thunderbolt
वज्रिन्:
(सम्बोधन; कर्तृ-सम्बन्ध)
TypeNoun (epithet)
Rootवज्रिन् (प्रातिपदिक; वज्र + -इन् ‘धारक’)
अवधीःyou slew
अवधीः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वध् (वध हिंसने) उपसर्ग: अव-
आthen
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
अदित्thereupon
अदित्:
Adhikaraṇa (काल/अनुक्रम)
TypeIndeclinable
Rootदित् (निपात; ‘तत्/तदा’ अर्थे), आ + दित् = आदित्
तेof you / your
ते:
Sambandha (षष्ठी)
TypePronoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हर्यतौthe two tawny (ones)
हर्यतौ:
Kartā
TypeAdjective (substantivized)
Rootहर्यत (प्रातिपदिक; ‘हरि-वर्ण/हरित’), द्विवचन
हरीthe two bay steeds (Indra’s horses)
हरी:
Kartā
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
ववक्षतुःhave conveyed / carried (you)
ववक्षतुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वह् (वह प्रापणे/वहने) ; reduplicated perfect stem व-वक्ष-