Mantra 25

Sukta 8.1

Rishi: Kaṇva (Kāṇva tradition predominates in Maṇḍala 8; exact ṛṣi for 8.1 varies by Anukramaṇī—flagged as likely Kāṇva)

Devata: Indra

Chandas: Gāyatrī (common in Indra hymns of Maṇḍala 8; flagged as probable)

Samhita Patha (Devanagari)

आ त्वा रथे हिरण्यये हरी मयूरशेप्या । शितिपृष्ठा वहतां मध्वो अन्धसो विवक्षणस्य पीतये ॥

Samhita Patha (IAST)

आ त्वा॒ रथे॑ हिर॒ण्यये॒ हरी॑ म॒यूर॑शेप्या । शि॒ति॒पृ॒ष्ठा व॑हतां॒ मध्वो॒ अन्ध॑सो वि॒वक्ष॑णस्य पी॒तये॑ ॥

Transliteration

ā́ tvā ráthe hiraṇyáye hárī mayū́ra-śepyā́ | śití-pṛṣṭhā vahatāṃ mádhvo ándhaso vivákṣaṇasya pītáye ||

Translation

May the two tawny ones bring thee on the golden chariot, with peacock-like beauty; dapple-backed, let them carry thee to the drinking of the honeyed Soma-essence, the wide-uttered delight.

Padapatha (Word Analysis)

आ । त्वा॒ । रथे॑ । हि॒र॒ण्यये॑ । हरी॒ इति॑ । म॒यूर॑ऽशेप्या । शि॒ति॒ऽपृ॒ष्ठा । व॒ह॒ता॒म् । मध्वः॑ । अन्ध॑सः । वि॒वक्ष॑णस्य । पी॒तये॑ ॥आ । त्वा । रथे । हिरण्यये । हरी इति । मयूरशेप्या । शितिपृष्ठा । वहताम् । मध्वः । अन्धसः । विवक्षणस्य । पीतये ॥ā | tvā | rathe | hiraṇyaye | harī iti | mayūra-śepyā | śiti-pṛṣṭhā | vahatām | madhvaḥ | andhasaḥ | vivakṣaṇasya | pītaye

Word by Word

• आ: hither, towards
• आ: —
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• त्वा: you (as object)
• त्वा: Karma
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• रथे: on/in the chariot
• रथे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• हिरण्यये: golden
• हिरण्यये: Adhikaraṇa
• Type: Adjective
• Root: हिरण्यय (विशेषण-प्रातिपदिक)

• हरी: the two bay steeds (of Indra)
• हरी: Kartā
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)

• मयूरशेप्या: with peacock-like tails/crests
• मयूरशेप्या: Kartā
• Type: Adjective
• Root: मयूर-शेप्य (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास-प्रातिपदिक; शेप्य < शेप/शिप् ‘पूँछ/केश-गुच्छ’ इत्यर्थे)

• शितिपृष्ठा: white-/bright-backed
• शितिपृष्ठा: Kartā
• Type: Adjective
• Root: शिति-पृष्ठ (समास-प्रातिपदिक)

• वहताम्: let (them) carry/bring
• वहताम्: —
• Type: Verb
• Root: वह् (धातु)

• मध्वः: of sweetness; of honey; of mead
• मध्वः: — (सम्बन्ध/निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिक)

• अन्धसः: of the Soma-juice (pressed drink)
• अन्धसः: — (सम्बन्ध/निर्देशः)
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक)

• विवक्षणस्य: of the eagerly-invoked / loudly-proclaimed (Soma)
• विवक्षणस्य: —
• Type: Adjective (participial/derivative)
• Root: वि-√वक्ष् (धातु) → विवक्ष (कृदन्त-प्रातिपदिक, इच्छार्थ/प्रवृत्त्यर्थ ‘to wish/strive to speak or proclaim’); अथवा ‘विवक्ष’ इति स्तुत्यर्थे ‘प्रख्यात/प्रशस्त’ इत्यर्थे

• पीतये: for drinking
• पीतये: Sampradāna (प्रयोजन/अर्थे दत्तिः)
• Type: Noun (action noun)
• Root: √पा (धातु) → पीति (कृदन्त-प्रातिपदिक, ‘drinking’)