HomeRig VedaMandala 7Sukta 87Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 7.87

Rishi: Vasiṣṭha (Vasiṣṭha Maitrāvaruṇi)
Devata: Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh

तिस्रो द्यावो निहिता अन्तरस्मिन्तिस्रो भूमीरुपराः षड्विधानाः । गृत्सो राजा वरुणश्चक्र एतं दिवि प्रेङ्खं हिरण्ययं शुभे कम् ॥

ति॒स्रो द्यावो॒ निहि॑ता अ॒न्तर॑स्मिन्ति॒स्रो भूमी॒रुप॑रा॒: षड्वि॑धानाः । गृत्सो॒ राजा॒ वरु॑णश्चक्र ए॒तं दि॒वि प्रे॒ङ्खं हि॑र॒ण्ययं॑ शु॒भे कम् ॥

tísro dyā́vo níhitā antár asmin tísro bhū́mīr úparāḥ ṣáḍvidhānāḥ | gṛ́tso rājā́ váruṇaś cakra etáṃ diví préṅkhaṃ hiraṇyáyaṃ śubhé kám ||

Three heavens are set within this being, and three earths as higher foundations—sixfold dispositions of the worlds. King Varuṇa, the luminous craftsman, has made in the heaven a golden swinging-seat for the joy of the soul’s fair becoming.

ति॒स्रः । द्यावः॑ । निऽहि॑ताः । अ॒न्तः । अ॒स्मि॒न् । ति॒स्रः । भूमिः॑ । उप॑राः । षट्ऽवि॑धानाः । गृत्सः॑ । राजा॑ । वरु॑णः । च॒क्रे॒ । ए॒तम् । दि॒वि । प्र॒ऽई॒ङ्खम् । हि॒र॒ण्यय॑म् । शु॒भे । कम् ॥तिस्रः । द्यावः । निहिताः । अन्तः । अस्मिन् । तिस्रः । भूमिः । उपराः । षट्विधानाः । गृत्सः । राजा । वरुणः । चक्रे । एतम् । दिवि । प्रईङ्खम् । हिरण्ययम् । शुभे । कम् ॥tisraḥ | dyāvaḥ | ni-hitāḥ | antaḥ | asmin | tisraḥ | bhūmiḥ | uparāḥ | ṣaṭ-vidhānāḥ | gṛtsaḥ | rājā | varuṇaḥ | cakre | etam | divi | pra-īṅkham | hiraṇyayam | śubhe | kam

तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि (संख्याप्रातिपदिक) → तिसृ
द्यावःheavens, skies
द्यावः:
कर्तृ (निहिताः इति)
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
निहिताःplaced, set
निहिताः:
कर्तृ-विशेषण (द्यावः)
TypeParticiple (past passive)
Rootधा (धातु) + नि- (उपसर्ग) → नि-धा; क्त (PPP)
अन्तःwithin
अन्तः:
अधिकारण (स्थानवाचक)
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रातिपदिक)
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण (कर्तृ/कर्म-सम्बन्धी)
TypeAdjective (numeral)
Rootत्रि → तिसृ
भूमीःearths, lands
भूमीः:
कर्तृ (निहिताः इति, अनुवृत्त्या)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
उपराःupper, higher
उपराः:
विशेषण (भूमीः)
TypeAdjective
Rootउपर (प्रातिपदिक)
षट्six
षट्:
विशेषण (विधानाः)
TypeAdjective (numeral)
Rootषष् (संख्याप्रातिपदिक)
विधानाःarrangements, dispositions; divisions
विधानाः:
कर्तृ/विशेष्य (षट् इति विशेषणेन)
TypeNoun/Adjective
Rootवि-धा (धातु) → विधान (प्रातिपदिक/कृदन्त-आधारित)
गृत्सःthe wise/clever (one)
गृत्सः:
विशेषण (राजा)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootगृत्स (प्रातिपदिक)
राजाking
राजा:
कर्तृ (चक्र)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
वरुणःVaruṇa
वरुणः:
कर्तृ (चक्र)
TypeNoun (deity)
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
चक्रhas made, fashioned
चक्र:
क्रिया
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → चकार/चक्र (परस्मैपद, लिट्)
एतम्this
एतम्:
कर्म (चक्र)
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दिविin heaven
दिवि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootद्यौ (प्रातिपदिक)
प्रेङ्खम्a swing, rocking seat
प्रेङ्खम्:
कर्म (चक्र)
TypeNoun
Rootप्रेङ्ख (प्रातिपदिक; ‘swinging seat/palanquin’)
हिरण्ययम्golden
हिरण्ययम्:
विशेषण (प्रेङ्खम्)
TypeAdjective
Rootहिरण्यय (प्रातिपदिक; हिरण्य ‘gold’ + -य)
शुभेfor splendor/beauty
शुभे:
सम्प्रदान (उद्देश्य/प्रयोजन)
TypeNoun (abstract/goal)
Rootशुभ (प्रातिपदिक)
कम्(something) / indeed (enclitic)
कम्:
कर्म/प्रयोजन-सम्बन्धी (अर्थबलात्: ‘कं/किम्’ = ‘some/any, indeed’)
TypePronoun (enclitic)
Rootक (प्रश्न/अनिश्चित-सर्वनाम; Vedic enclitic)