HomeRig VedaMandala 7Sukta 85Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.85

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra–Varuṇa (cosmic installation by the Waters)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)

आपश्चिद्धि स्वयशसः सदस्सु देवीरिन्द्रं वरुणं देवता धुः । कृष्टीरन्यो धारयति प्रविक्ता वृत्राण्यन्यो अप्रतीनि हन्ति ॥

आप॑श्चि॒द्धि स्वय॑शस॒: सद॑स्सु दे॒वीरिन्द्रं॒ वरु॑णं दे॒वता॒ धुः । कृ॒ष्टीर॒न्यो धा॒रय॑ति॒ प्रवि॑क्ता वृ॒त्राण्य॒न्यो अ॑प्र॒तीनि॑ हन्ति ॥

ā́paś cid dhí sva-yaśásaḥ sádaḥsu devī́r índraṃ váruṇaṃ devátā dhúḥ | kṛṣṭī́r anyó dhā́rayati prá-viktā vṛtrā́ṇy anyó ápratīni hanti ||

Even the Waters, self-glorious, in their seats have set Indra and Varuṇa as divine powers. One upholds the human communities, clearly distinguished; the other strikes down the resistances, the unopposed obstructions.

आपः॑ । चि॒त् । हि । स्वऽय॑शसः । सदः॑ऽसु । दे॒वीः । इन्द्र॑म् । वरु॑णम् । दे॒वता॑ । धुरिति॒ धुः । कृ॒ष्टीः । अ॒न्यः । धा॒रय॑ति । प्रऽवि॑क्ताः । वृ॒त्राणि॑ । अ॒न्यः । अ॒प्र॒तीनि॑ । ह॒न्ति॒ ॥आपः । चित् । हि । स्वयशसः । सदःसु । देवीः । इन्द्रम् । वरुणम् । देवता । धुरिति धुः । कृष्टीः । अन्यः । धारयति । प्रविक्ताः । वृत्राणि । अन्यः । अप्रतीनि । हन्ति ॥āpaḥ | cit | hi | sva-yaśasaḥ | sadaḥ-su | devīḥ | indram | varuṇam | devatā | dhuritidhuḥ | kṛṣṭīḥ | anyaḥ | dhārayati | pra-viktāḥ | vṛtrāṇi | anyaḥ | apratīni | hanti

आपःthe waters
आपः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआप् (प्रातिपदिक: आप्- ‘जल’)
चित्indeed, even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय) < PIE *kʷid ‘something/indeed’
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
स्वयशसःself-glorious
स्वयशसः:
कर्तृ (आपः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्व-यशस् (प्रातिपदिक: स्वयशस् ‘self-glorious, of own fame’)
सदःसुin the seats/abodes (assemblies)
सदःसु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसदस् (प्रातिपदिक: सदस् ‘seat, assembly, dwelling’)
देवीःthe goddesses (divine ones)
देवीः:
कर्तृ (आपः इत्यस्य पुनर्विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (प्रातिपदिक: देवी ‘goddess, divine one’)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वरुणम्Varuṇa
वरुणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवरुण (प्रातिपदिक)
देवताas deities, in divine fashion
देवता:
TypeIndeclinable
Rootदेवता (अव्यय/निपात; वेदिक प्रयोग ‘as gods, in divine status’)
धुःthey placed/installed
धुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootधा (धातु ‘to place, set’)
कृष्टीःthe peoples
कृष्टीः:
कर्म
TypeNoun
Rootकृष्टि (प्रातिपदिक: कृष्टि ‘people, races, settlements’)
अन्यःthe one (other)
अन्यः:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक: अन्य ‘other’)
धारयतिsupports, upholds
धारयति:
क्रिया
TypeVerb
Rootधृ (धातु ‘to hold, support’)
प्रविक्ताःwell-apportioned / well-ordered
प्रविक्ताः:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (Kṛdanta) / Noun-epithet
Rootप्र-√विच्/विच् (कृदन्त-प्रातिपदिक: प्रविक्त ‘distinguished, separated out, apportioned’; PPP) अथवा ‘प्रविक्त’ = ‘well-distributed’
वृत्राणिthe Vṛtras/obstructions
वृत्राणि:
कर्म
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक: वृत्र ‘obstructor, Vṛtra; obstacles’)
अन्यःthe other (one)
अन्यः:
कर्तृ
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
अप्रतीनिunopposed, irresistible
अप्रतीनि:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootअ-प्रतीनि (प्रातिपदिक: अप्रतीन ‘unresisted, unmatched’; ved. neut. pl.)
हन्तिslays, smites
हन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootहन् (धातु ‘to strike, slay’)