HomeRig VedaMandala 7Sukta 55Mantra 8
Previous Mantra

Mantra 8

Sukta 7.55

Rishi: Vasiṣṭha (presumptive)
Devata: Sleep/quieting charm applied to the household sphere
Chandas: Triṣṭubh (to be verified)

प्रोष्ठेशया वह्येशया नारीर्यास्तल्पशीवरीः । स्त्रियो याः पुण्यगन्धास्ताः सर्वाः स्वापयामसि ॥

प्रो॒ष्ठे॒श॒या व॑ह्येश॒या नारी॒र्यास्त॑ल्प॒शीव॑रीः । स्त्रियो॒ याः पुण्य॑गन्धा॒स्ताः सर्वा॑: स्वापयामसि ॥

proṣṭheśayā́ vahyeśayā́ nā́rīr yā́s talpaśī́varīḥ | stríyo yā́ḥ púṇya-gándhās tā́ḥ sárvāḥ svāpayāmasi ||

Women who lie on the couch, who lie on the bedding, who rest on the well-spread bed—women of pure fragrance: all of them we lull into sleep, into a calm repose.

प्रो॒ष्ठे॒ऽश॒याः । व॒ह्ये॒ऽश॒याः । नारीः॑ । याः । त॒ल्प॒ऽशीव॑रीः । स्रियः॑ । याः । पुण्य॑ऽगन्धाः । ताः । सर्वाः॑ । स्वा॒प॒या॒म॒सि॒ ॥प्रोष्ठेशयाः । वह्येशयाः । नारीः । याः । तल्पशीवरीः । स्रियः । याः । पुण्यगन्धाः । ताः । सर्वाः । स्वापयामसि ॥proṣṭhe--śayāḥ | vahye--śayāḥ | nārīḥ | yāḥ | talpa-śīvarīḥ | sriyaḥ | yāḥ | puṇya-gandhāḥ | tāḥ | sarvāḥ | svāpayāmasi

प्रोष्ठेशयाlying on a bench/raised couch (proṣṭha)
प्रोष्ठेशया:
विशेषण (कर्तृपद-सम्बन्धः) — नारीः इति पदस्य
TypeAdjective
Rootप्रोष्ठ- (प्रातिपदिक) + शे- (धातु, "शे" = शयने) → शय (कृदन्त-प्रत्यय)
वह्येशयाlying on a carried/portable couch (litter)
वह्येशया:
विशेषण — नारीः
TypeAdjective
Rootवह्य- (प्रातिपदिक; ‘वाह्य/वह्य’ = वहनीय/वाह्य, ‘carried/borne’/‘portable’) + शे- (धातु) → शय (कृदन्त)
एशयाlying/resting (eager/active ones; epithet)
एशया:
विशेषण — नारीः
TypeAdjective
Rootएष- (प्रातिपदिक; ‘एष’ = शीघ्र/गतिमान्/उत्सुक) + शे- (धातु) → शय (कृदन्त)
नारीःwomen
नारीः:
कर्म (स्वापयामसि इति क्रियायाः)
TypeNoun
Rootनारी- (प्रातिपदिक)
याःwho/which
याः:
सम्बन्ध/विशेषण — नारीः (याः … नारीः)
TypePronoun (relative)
Rootयद्- (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
तल्पशीवरीः(those) having bed-and-coverlet; bedded/with coverlets
तल्पशीवरीः:
विशेषण/अप्पोजिशन — याः (नारीः)
TypeNoun (compound) / Adjective used substantively
Rootतल्प- (प्रातिपदिक ‘bed’) + शीवरी- (प्रातिपदिक; ‘coverlet/blanket’, RV-विशेष)
स्त्रियःwomen
स्त्रियः:
कर्तृ/उद्देश्य-सम्बन्ध (पुनरुक्त-सम्बोधन/विषय-निर्देशः)
TypeNoun
Rootस्त्री- (प्रातिपदिक)
याःwho
याः:
सम्बन्ध/विशेषण — स्त्रियः
TypePronoun (relative)
Rootयद्- (सर्वनाम)
पुण्यगन्धाःof auspicious fragrance
पुण्यगन्धाः:
विशेषण — स्त्रियः
TypeAdjective
Rootपुण्य- (प्रातिपदिक ‘auspicious’) + गन्ध- (प्रातिपदिक ‘scent’) → गन्धा (बहुव्रीहि)
ताःthose (them)
ताः:
कर्म — स्वापयामसि
TypePronoun (demonstrative)
Rootतद्- (सर्वनाम)
सर्वाःall
सर्वाः:
विशेषण — ताः
TypeAdjective
Rootसर्व- (प्रातिपदिक)
स्वापयामसिwe cause (them) to sleep / we lull
स्वापयामसि:
क्रिया; कर्ता = वयम् (अध्याहृत)
TypeVerb
Root√स्वप् (धातु ‘to sleep’) ; causative: स्वापय-