HomeRig VedaMandala 7Sukta 20Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.20

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (likely; verify)

युध्मो अनर्वा खजकृत्समद्वा शूरः सत्राषाड्जनुषेमषाळ्हः । व्यास इन्द्रः पृतनाः स्वोजा अधा विश्वं शत्रूयन्तं जघान ॥

यु॒ध्मो अ॑न॒र्वा ख॑ज॒कृत्स॒मद्वा॒ शूर॑: सत्रा॒षाड्ज॒नुषे॒मषा॑ळ्हः । व्या॑स॒ इन्द्र॒: पृत॑ना॒: स्वोजा॒ अधा॒ विश्वं॑ शत्रू॒यन्तं॑ जघान ॥

yudhmo anárvā khaja-kṛt samádvā śū́raḥ satrāṣā́ḍ januṣé m aṣā́ḷhaḥ | vyā̀sa índraḥ pṛ́tanāḥ svójā ádhā víśvaṃ śatrūyántaṃ jaghāna ||

Warlike, unbending, breaker of resistance in the shock of battle—hero, ever-conquering, by birth unconquered—Indra has spread out and mastered the battles by his own force; then he smote all that moved in hostility.

यु॒ध्मः । अ॒न॒र्वा । ख॒ज॒ऽकृत् । स॒मत्ऽवा॑ । शूरः॑ । स॒त्रा॒षाट् । ज॒नुषा॑ । ई॒म् । अषा॑ळ्हः । वि । आ॒से॒ । इन्द्रः॑ । पृत॑नाः । सु॒ऽओजाः॑ । अध॑ । विश्व॑म् । श॒त्रु॒ऽयन्त॑म् । ज॒घा॒न॒ ॥युध्मः । अनर्वा । खजकृत् । समत्वा । शूरः । सत्राषाट् । जनुषा । ईम् । अषाळ्हः । वि । आसे । इन्द्रः । पृतनाः । सुओजाः । अध । विश्वम् । शत्रुयन्तम् । जघान ॥yudhmaḥ | anarvā | khaja-kṛt | samat-vā | śūraḥ | satrāṣāṭ | januṣā | īm | aṣāḷhaḥ | vi | āse | indraḥ | pṛtanāḥ | su-ojāḥ | adha | viśvam | śatru-yantam | jaghāna

युध्मःwarlike, battle-mighty
युध्मः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण) अथवा विशेष्य-विशेषण
TypeAdjective
Rootयुध्म (प्रातिपदिक; युध् ‘युद्धे’ से) अथवा युध्म- ‘युद्धशील/योधा’
अनर्वाnot weak; vigorous
अनर्वा:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनर्वन् (प्रातिपदिक; a- + नर्वन् ‘कमज़ोर/अशक्त’)
खजकृत्smiter, crusher (lit. ‘one who makes a blow’)
खजकृत्:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootखजकृत् (प्रातिपदिक; खज ‘आघात/छेदन’ + कृत् ‘कर’)
समद्वाbattle-possessing; engaged in combat
समद्वा:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमद्वन् (प्रातिपदिक; समद ‘युद्ध/संघर्ष’ + वन् ‘युक्त/सम्पन्न’)
शूरःhero, valiant one
शूरः:
Kartā (इन्द्रः)
TypeNoun/Adjective
Rootशूर (प्रातिपदिक)
सत्राषाट्ever-victorious; always conquering
सत्राषाट्:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्राषाह् (प्रातिपदिक; सत्र ‘सदैव/सतत’ + षह् ‘सहने/जये’)
जनुषाby birth; by nature
जनुषा:
Karaṇa/हेतुः (स्वभावेन/जन्मतः)
TypeNoun
Rootजनुस् (प्रातिपदिक; √जन् ‘जन्मनि’)
इमषाळ्हःunconquered in might; mightily victorious
इमषाळ्हः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootइमषाळ्ह (प्रातिपदिक; इम ‘बल/वेग’ + षह् ‘जये’ → षाळ्ह ‘विजयी/अपराजित’)
व्यासःwide-spreading; far-reaching
व्यासः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootव्यास (प्रातिपदिक; वि-√अस्/√अश् ‘व्याप्तौ/प्रसरणे’ से ‘विस्तारक/व्यापक’ अर्थ)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पृतनाःarmies, battle-hosts
पृतनाः:
Karma (जघान का; ‘सेनाएँ/युद्ध-समूह’)
TypeNoun
Rootपृतना (प्रातिपदिक)
स्वोजाःof his own strength; self-mighty
स्वोजाः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वोजस् (प्रातिपदिक; स्व ‘स्वयं/स्व’ + ओजस् ‘बल’)
अधthen, thereafter
अध:
सम्बन्ध/क्रमसूचक
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय)
विश्वम्all, the whole (of it)
विश्वम्:
Karma (जघान का)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
शत्रूयन्तम्hostile; acting as an enemy
शत्रूयन्तम्:
Karma (विश्वम् का विशेषण; ‘विरोध करने वाला’)
TypeVerb-participle
Rootशत्रूय (धातु/प्रातिपदिक; शत्रु ‘enemy’ से denominative √शत्रूय ‘शत्रु-भावे/विरोधे’)
जघानhe slew, he struck down
जघान:
क्रिया (Kartā: इन्द्रः; Karma: विश्वं शत्रूयन्तम्/पृतनाः)
TypeVerb
Root√हन् (वधने) — परस्मैपद, लिट्