Mantra 2
Sukta 7.15
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Agni (Gṛhapati aspect)
Chandas: Gāyatrī (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
यः पञ्च चर्षणीरभि निषसाद दमेदमे । कविर्गृहपतिर्युवा ॥
Samhita Patha (IAST)
यः पञ्च॑ चर्ष॒णीर॒भि नि॑ष॒साद॒ दमे॑दमे । क॒विर्गृ॒हप॑ति॒र्युवा॑ ॥
Transliteration
yáḥ páñca carṣaṇī́r abhí ní-sasāda dáme-dame | kavír gṛhá-patir yúvā ||
Translation
He who has taken his seat over the five peoples in every dwelling— the seer, the youthful lord of the house: Agni established within each inner home.
Padapatha (Word Analysis)
यः । पञ्च॑ । च॒र्ष॒णीः । अ॒भि । नि॒ऽस॒साद॑ । दमे॑ऽदमे । क॒विः । गृ॒हऽप॑तिः । युवा॑ ॥यः । पञ्च । चर्षणीः । अभि । निससाद । दमेदमे । कविः । गृहपतिः । युवा ॥yaḥ | pañca | carṣaṇīḥ | abhi | ni-sasāda | dame--dame | kaviḥ | gṛha-patiḥ | yuvā
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य-निर्देशकः (यः = ‘who/which’—relative pronoun, refers to the subject)
TypePronoun
Rootयद् (य-प्रातिपदिक, सर्वनाम)
पञ्चfive
पञ्च:
विशेषणम् (चर्षणीः इत्यस्य)
TypeNumeral
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
चर्षणीःpeoples, tribes (the peoples)
चर्षणीः:
कर्म (अभि इत्यनेन सह: ‘towards/over the five peoples’)
TypeNoun
Rootचर्षणी- (प्रातिपदिक; RV में ‘जनाः/मनुष्याः/कुलानि’)
अभिtowards, over, upon
अभि:
दिशा/सम्बन्ध-प्रदर्शकः (कर्मणि प्रवृत्तिदिशा)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
निdown, in, into (as prefix)
नि:
क्रियाविशेषणम् (अवरोह/निश्चय/निवेशन-भावः)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग/अव्यय)
षसादsat down, settled
षसाद:
क्रिया (कर्तरि प्रयोगः)
TypeVerb
Rootसद् (धातु; ‘to sit, settle’)
दमेin (the) house
दमे:
अधिकरण (स्थान: ‘in the house’)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक; ‘house, household’)
दमेin each house
दमे:
अधिकरण (वितरण: ‘in each house’)
TypeNoun
Rootदम (प्रातिपदिक)
कविःthe seer, the wise
कविः:
कर्ता (यः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootकवि (प्रातिपदिक; ‘seer, sage, wise one’)
गृहपतिःhouse-lord, master of the house
गृहपतिः:
कर्ता (कविः इत्यस्य समनाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootगृहपति (प्रातिपदिक; ‘lord of the house’)
युवाyoung (youthful)
युवा:
कर्ता (समनाधिकरणम्—‘being young’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootयुवन्/युवा (प्रातिपदिक; ‘young’)