Mantra 1
Sukta 7.103
Rishi: Vasiṣṭha (traditional attribution for the Maṇḍūka-sūkta cluster in RV 7)
Devata: Parjanya (as awakener) with Maṇḍūkas as emblematic speakers
Chandas: Gāyatrī
Samhita Patha (Devanagari)
संवत्सरं शशयाना ब्राह्मणा व्रतचारिणः । वाचं पर्जन्यजिन्वितां प्र मण्डूका अवादिषुः ॥
Samhita Patha (IAST)
सं॒व॒त्स॒रं श॑शया॒ना ब्रा॑ह्म॒णा व्र॑तचा॒रिण॑: । वाचं॑ प॒र्जन्य॑जिन्वितां॒ प्र म॒ण्डूका॑ अवादिषुः ॥
Transliteration
saṃvatsaráṃ śaśayānā́ brāhmaṇā́ vrata-cā́riṇaḥ | vā́caṃ parjányajinvitāṃ prá maṇḍūkā avādiṣuḥ ||
Translation
For a year they lay silent—brahmans, keepers of the vow; then, stirred by Parjanya, the frogs spoke forth the Word.
Padapatha (Word Analysis)
स॒व्ँम्व॒त्स॒रम् । श॒श॒या॒नाः । ब्रा॒ह्म॒णाः । व्र॒त॒ऽचा॒रिणः॑ । वाच॑म् । प॒र्जन्य॑ऽजिन्विताम् । प्र । म॒ण्डूकाः॑ । अ॒वा॒दि॒षुः ॥सव्ँम्वत्सरम् । शशयानाः । ब्राह्मणाः । व्रतचारिणः । वाचम् । पर्जन्यजिन्विताम् । प्र । मण्डूकाः । अवादिषुः ॥saṃvatsaram | śaśayānāḥ | brāhmaṇāḥ | vrata-cāriṇaḥ | vācam | parjanya-jinvitām | pra | maṇḍūkāḥ | avādiṣuḥ
Word by Word
संवत्सरम्(for) a year
संवत्सरम्:
अधिकारण (काल-अधिकारण; ‘for a year/throughout the year’)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
शशयानाःlying (asleep), having lain
शशयानाः:
कर्तृ (with ब्राह्मणाः; ‘lying/sleeping’)
TypeParticiple (Adjective) used substantively
Root√शी (शे/शयते) → शय (कृदन्त-प्रातिपदिक) + शानच्
ब्राह्मणाःBrahmins; ritualists
ब्राह्मणाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
व्रतचारिणःvow-observers; practising sacred observances
व्रतचारिणः:
कर्तृ (apposition to ब्राह्मणाः)
TypeNoun/Adjective
Rootव्रत-चारिन् (प्रातिपदिक; व्रत + √चर ‘to move/practise’)
वाचम्speech; voice
वाचम्:
कर्म (of अवादिषुः)
TypeNoun
Rootवाच् (प्रातिपदिक)
पर्जन्यजिन्विताम्quickened/impelled by Parjanya (the Rain-god)
पर्जन्यजिन्विताम्:
कर्म (qualifier of वाचम्)
TypeParticiple (Adjective)
Rootपर्जन्य-जिन्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक; पर्जन्य + √जिव्/√जिव्-सम्बद्ध ‘to quicken/impel, make lively’ → जिन्वित ‘impelled/quickened’)
प्रforth; forward
प्र:
— (verb-modifier)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
मण्डूकाःfrogs
मण्डूकाः:
कर्तृ (of अवादिषुः)
TypeNoun
Rootमण्डूक (प्रातिपदिक)
अवादिषुःthey spoke; they uttered
अवादिषुः:
क्रिया (with कर्तृ मण्डूकाः and कर्म वाचम्)
TypeVerb
Root√वद् (to speak) + उपसर्ग आ-