HomeRig VedaMandala 7Sukta 10Mantra 5
Previous Mantra

Mantra 5

Sukta 7.10

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Agni (Hotṛ, Dūta)
Chandas: Triṣṭubh (probable)

मन्द्रं होतारमुशिजो यविष्ठमग्निं विश ईळते अध्वरेषु । स हि क्षपावाँ अभवद्रयीणामतन्द्रो दूतो यजथाय देवान् ॥

म॒न्द्रं होता॑रमु॒शिजो॒ यवि॑ष्ठम॒ग्निं विश॑ ईळते अध्व॒रेषु॑ । स हि क्षपा॑वाँ॒ अभ॑वद्रयी॒णामत॑न्द्रो दू॒तो य॒जथा॑य दे॒वान् ॥

mandráṃ hotā́ram uśíjo yáviṣṭham agníṃ víśa īḷate adhvaréṣu | sá hí kṣapā́vām̐ abhavad rayīṇā́m atándro dūtó yájathāya devā́n ||

The peoples adore Agni in the offerings—glad Hotṛ, the eager one, the youngest. For he has become the lord of plenitudes through the nights, an untiring messenger for the worship of the gods.

म॒न्द्रम् । होता॑रम् । उ॒शिजः॑ । यवि॑ष्ठम् । अ॒ग्निम् । विशः॑ । ई॒ळ॒ते॒ । अ॒ध्व॒रेषु॑ । सः । हि । क्षपा॑ऽवान् । अभ॑वत् । र॒यी॒णाम् । अत॑न्द्रः । दू॒तः । य॒जथा॑य । दे॒वान् ॥मन्द्रम् । होतारम् । उशिजः । यविष्ठम् । अग्निम् । विशः । ईळते । अध्वरेषु । सः । हि । क्षपावान् । अभवत् । रयीणाम् । अतन्द्रः । दूतः । यजथाय । देवान् ॥mandram | hotāram | uśijaḥ | yaviṣṭham | agnim | viśaḥ | īḷate | adhvareṣu | saḥ | hi | kṣapāvān | abhavat | rayīṇām | atandraḥ | dūtaḥ | yajathāya | devān

मन्द्रम्gladdening, pleasant
मन्द्रम्:
कर्म (ईळते इति) / विशेषणम् (होतारम्)
TypeAdjective
Rootमन्द्र-
होतारम्the Hotar-priest (invoker)
होतारम्:
कर्म (ईळते)
TypeNoun
Rootहोतृ- (√हु ‘यज्/आह्वान’)
उशिजःthe Ushij-s (worshippers/priests)
उशिजः:
कर्तृ (ईळते)
TypeNoun
Rootउशिज्-
यविष्ठम्the youngest (most youthful)
यविष्ठम्:
कर्म (ईळते) / विशेषणम् (अग्निम्)
TypeAdjective
Rootयविष्ठ- (युव- ‘young’ + -इष्ठ superl.)
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
कर्म (ईळते)
TypeNoun
Rootअग्नि-
विशःthe clans/peoples
विशः:
कर्तृ (ईळते)
TypeNoun
Rootविश्-
ईळतेpraise, invoke
ईळते:
क्रिया
TypeVerb
Root√ईळ् (ईड्) ‘स्तु/प्रार्थ’
अध्वरेषुin the sacrifices
अध्वरेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootअध्वर-
सःhe
सः:
कर्तृ (अभवत्)
TypePronoun
Rootतद् (स-)
हिfor, indeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
क्षपावान्possessing nights; vigilant through the nights
क्षपावान्:
कर्तृ-विशेषणम् (सः)
TypeAdjective
Rootक्षपावन्त्- (क्षपा- ‘night’ + -वन्)
अभवत्became, was
अभवत्:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू
रयीणाम्of riches
रयीणाम्:
सम्बन्ध (क्षपावान्/दूतः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरयि-
अतन्द्रःuntiring, unwearied
अतन्द्रः:
कर्तृ-विशेषणम् (सः)
TypeAdjective
Rootअतन्द्र- (a- + तन्द्र ‘sloth’)
दूतःmessenger
दूतः:
कर्तृ (अभवत्) / अपपद-विशेषणम् (सः)
TypeNoun
Rootदूत-
यजथायfor the act of worship/sacrifice
यजथाय:
सम्प्रदान (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootयजथ- (√यज्; ‘worship/rite’)
देवान्the gods
देवान्:
कर्म (दूतः— ‘to/for the gods’ as goal; also object of यजथ-)
TypeNoun
Rootदेव-