HomeRig VedaMandala 6Sukta 9Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 6.9

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Agni as inner light; also the awakened faculties (hearing/seeing/mind) as instruments of revelation
Chandas: Triṣṭubh

वि मे कर्णा पतयतो वि चक्षुर्वीदं ज्योतिर्हृदय आहितं यत् । वि मे मनश्चरति दूरआधीः किं स्विद्वक्ष्यामि किमु नू मनिष्ये ॥

वि मे॒ कर्णा॑ पतयतो॒ वि चक्षु॒र्वी॒३॒॑दं ज्योति॒र्हृद॑य॒ आहि॑तं॒ यत् । वि मे॒ मन॑श्चरति दू॒रआ॑धी॒: किं स्वि॑द्व॒क्ष्यामि॒ किमु॒ नू म॑निष्ये ॥

ví me kárṇā patayato ví cákṣur ví ídaṃ jyótir hṛ́daya ā́hitaṃ yát | ví me mánas carati dūrā́dhīḥ kíṃ svíd vakṣyā́mi kím u nū́ maniṣye ||

My ears fly open, my sight expands; for this Light has been set within the heart. My mind moves far-reaching in its thoughts—what indeed shall I utter, and what now shall I form within?

वि । मे॒ । कर्णा॑ । प॒त॒य॒तः॒ । वि । चक्षुः॑ । वि । इ॒दम् । ज्योतिः॑ । हृद॑ये । आऽहि॑तम् । यत् । वि । मे॒ । मनः॑ । च॒र॒ति॒ । दू॒रेऽआ॑धीः । किम् । स्वि॒त् । व॒क्ष्यामि॑ । किम् । ऊँ॒ इति॑ । नु । म॒नि॒ष्ये॒ ॥वि । मे । कर्णा । पतयतः । वि । चक्षुः । वि । इदम् । ज्योतिः । हृदये । आहितम् । यत् । वि । मे । मनः । चरति । दूरेआधीः । किम् । स्वित् । वक्ष्यामि । किम् । ऊँ इति । नु । मनिष्ये ॥vi | me | karṇā | patayataḥ | vi | cakṣuḥ | vi | idam | jyotiḥ | hṛdaye | āhitam | yat | vi | me | manaḥ | carati | dūre--ādhīḥ | kim | svit | vakṣyāmi | kim | oṃ iti | nu | maniṣye

विapart, asunder; forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग) / √विभज् (अर्थ-प्रवृत्ति)
मेof me / to me
मे:
सम्बन्ध/सम्प्रदान (contextual)
TypePronoun
Rootअस्मद्
कर्णा(my) two ears
कर्णा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootकर्ण
पतयतःfly forth / dart about
पतयतः:
क्रिया
TypeVerb
Root√पत् (पतति) / पतय- (वेद. गत्यर्थ)
विapart; forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग)
चक्षुः(my) eye / sight
चक्षुः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootचक्षुस्
वीदंhas found / has perceived / knows
वीदं:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (वेद. ‘वीद्’ = जानाति/विन्दति)
ज्योतिःlight
ज्योतिः:
कर्म
TypeNoun
Rootज्योतिस्
हृदयॆin the heart
हृदयॆ:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृदय
आहितम्placed, deposited
आहितम्:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple
Rootआ-√धा (धत्ते) → आहित (कृदन्त)
यत्which / that
यत्:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद्
विapart; forth
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि- (उपसर्ग)
मेof me / to me
मे:
सम्बन्ध/सम्प्रदान (contextual)
TypePronoun
Rootअस्मद्
मनःmind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस्
चरतिmoves, wanders
चरति:
क्रिया
TypeVerb
Root√चर्
दूराधीःfar-ranging thought / far-reaching intent
दूराधीः:
कर्तृ (चरति इत्यस्य विशेषण/सहचर)
TypeNoun
Rootदूर-आधी (दूर + आधी ‘चिन्ता/विचार’)
किम्what?
किम्:
कर्म/प्रश्न
TypePronoun
Rootकिम्
स्वित्indeed? pray? (interrogative particle)
स्वित्:
TypeIndeclinable
Rootस्वित्
वक्ष्यामिshall I speak?
वक्ष्यामि:
क्रिया
TypeVerb
Root√वच्
किम्what?
किम्:
कर्म/प्रश्न
TypePronoun
Rootकिम्
and/then; indeed
:
TypeIndeclinable
Root
नुnow; then
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु
मनिष्येshall I think/plan?
मनिष्ये:
क्रिया
TypeVerb
Root√मन् (मनुते) / √मनीष् (वेद. ‘मनिष्ये’)