HomeRig VedaMandala 6Sukta 75Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 6.75

Rishi: Bharadvāja (traditional)
Devata: Chariot/Reins (Raśmi/Abhīśu) and the guiding intelligence (Suṣārathi)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs scan)

रथे तिष्ठन्नयति वाजिनः पुरो यत्रयत्र कामयते सुषारथिः । अभीशूनां महिमानं पनायत मनः पश्चादनु यच्छन्ति रश्मयः ॥

रथे॒ तिष्ठ॑न्नयति वा॒जिन॑: पु॒रो यत्र॑यत्र का॒मय॑ते सुषार॒थिः । अ॒भीशू॑नां महि॒मानं॑ पनायत॒ मन॑: प॒श्चादनु॑ यच्छन्ति र॒श्मय॑: ॥

rathé tíṣṭhann ayati vājínaḥ puró yátra-yatra kā́mayate suṣārathíḥ | abhī́śūnāṃ mahimā́naṃ panāyata mánaḥ paścā́d ánu yácchanti raśmáyaḥ ||

Standing on the chariot, the good charioteer leads the steeds forward wherever he wills. Celebrate the greatness of the reins; the rays (lines of force) follow after and hold to the mind.

रथे॑ । तिष्ठ॑न् । न॒य॒ति॒ । वा॒जिनः॑ । पु॒रः । यत्र॑ऽयत्र । का॒मय॑ते । सु॒ऽसा॒र॒थिः । अ॒भीशू॑नाम् । म॒हि॒मान॑म् । प॒ना॒य॒त॒ । मनः॑ । प॒श्चात् । अनु॑ । य॒च्छ॒न्ति॒ । र॒श्मयः॑ ॥रथे । तिष्ठन् । नयति । वाजिनः । पुरः । यत्रयत्र । कामयते । सुसारथिः । अभीशूनाम् । महिमानम् । पनायत । मनः । पश्चात् । अनु । यच्छन्ति । रश्मयः ॥rathe | tiṣṭhan | nayati | vājinaḥ | puraḥ | yatra-yatra | kāmayate | su-sārathiḥ | abhīśūnām | mahimānam | panāyata | manaḥ | paścāt | anu | yacchanti | raśmayaḥ

रथेon/in the chariot
रथे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक) < √रम्/रथ् (व्युत्पत्तिः)
तिष्ठन्standing
तिष्ठन्:
कर्तृ (कर्तरि विशेषणम्)
TypeVerb (participle)
Root√स्था (तिष्ठति)
अयतिdrives/causes to go
अयति:
क्रिया
TypeVerb
Root√इ (अयति; वेदिक रूप) / √या (प्रेरणे) (पाठभेद-सम्भव)
वाजिनःof the racer/steed (swift one)
वाजिनः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक)
पुरःforward, in front
पुरः:
देश-निर्देश (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुरस् (अव्ययीभाव/अव्यय) / पुरः (निपात)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण (देश/काल)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (निपात)
यत्रwherever
यत्र:
अधिकारण (पुनरुक्ति-बल)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (निपात)
कामयतेdesires
कामयते:
क्रिया
TypeVerb
Root√कम् (कामयते) (इच्छायाम्)
सुषारथिःthe good charioteer
सुषारथिः:
कर्तृ
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + सारथि (प्रातिपदिक)
अभीशूनाम्of the reins
अभीशूनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअभीशु (प्रातिपदिक)
महिमानम्greatness, might
महिमानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
पनायतpraised/celebrated
पनायत:
क्रिया
TypeVerb
Root√पन् (स्तुतौ/प्रशंसायाम्) (वेदिक) / √पण् (व्यवहारे) (पाठभेद-सम्भव)
मनःthe mind
मनः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
पश्चात्behind, afterwards
पश्चात्:
देश-निर्देश (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (निपात)
अनुalong, following
अनु:
क्रियाविशेषण/उपसर्ग
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/निपात)
यच्छन्तिthey restrain/hold
यच्छन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Root√यम् (यच्छति) (नियमे/धारणे)
रश्मयःthe reins (rays/straps)
रश्मयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)