HomeRig VedaMandala 6Sukta 75Mantra 15
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 15

Sukta 6.75

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Iṣu (Arrow) as Devī; linked to Parjanya
Chandas: Anuṣṭubh-like (short)

आलाक्ता या रुरुशीर्ष्ण्यथो यस्या अयो मुखम् । इदं पर्जन्यरेतस इष्वै देव्यै बृहन्नमः ॥

आला॑क्ता॒ या रुरु॑शी॒र्ष्ण्यथो॒ यस्या॒ अयो॒ मुख॑म् । इ॒दं प॒र्जन्य॑रेतस॒ इष्वै॑ दे॒व्यै बृ॒हन्नम॑: ॥

ālā́ktā yā́ rúrú-śīrṣṇy átho yásyā áyo múkham | idáṃ parjányaretase íṣvai devyái bṛhán námaḥ ||

To the goddess Arrow—red-tinted, with a gleaming head, whose mouth is iron—this great obeisance: born of Parjanya’s seed, she is the swift implement of the raining Power within.

आल॑ऽअक्ता । या । रुरु॑ऽशीर्ष्णी । अथो॒ इति॑ । यस्याः॑ । अयः॑ । मुख॑म् । इ॒दम् । प॒र्जन्य॑ऽरेतसे । इष्वै॑ । दे॒व्यै । बृ॒हत् । नमः॑ ॥आलअक्ता । या । रुरुशीर्ष्णी । अथो इति । यस्याः । अयः । मुखम् । इदम् । पर्जन्यरेतसे । इष्वै । देव्यै । बृहत् । नमः ॥āla-aktā | yā | ruru-śīrṣṇī | atho iti | yasyāḥ | ayaḥ | mukham | idam | parjanya-retase | iṣvai | devyai | bṛhat | namaḥ

आलाक्ताred-coloured, lacquer-red
आलाक्ता:
विशेषणम् (कर्तृपदस्य) / कर्ता
TypeAdjective
Rootआलाक्ता (प्रातिपदिक) < (आ-लञ्ज्/रञ्ज् ‘रञ्जने’ इत्यस्य क्त-प्रत्ययान्तः; ‘रक्तवर्णा/लाक्षारञ्जिता’)
याwho, which
या:
कर्ता
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रुरुशीर्ष्णिhaving a ruru-deer’s head
रुरुशीर्ष्णि:
विशेषणम् (या इत्यस्य) / कर्ता
TypeAdjective
Rootरुरु-शीर्ष्णि (समास-प्रातिपदिक; रुरु ‘a kind of deer/antelope’ + शीर्षन् ‘head’ → शीर्ष्णि ‘headed’)
अथोand also, moreover
अथो:
समुच्चय/अन्वय-निपात
TypeIndeclinable
Rootअथ + उ (निपात-संयोग)
यस्याwhose
यस्या:
सम्बन्ध (genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अयःiron
अयः:
विशेषणम् (मुखम् इत्यस्य) / कर्तृपद-विशेषण
TypeNoun
Rootअयस् (प्रातिपदिक)
मुखम्mouth, opening
मुखम्:
कर्ता (यस्या … मुखम्) / विषय-निर्देश
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्ता/कर्म (स्तुत्यर्पण-वाक्ये ‘this (is)’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पर्जन्यरेतसेto/for the one whose seed is Parjanya (rain)
पर्जन्यरेतसे:
सम्प्रदान (dative) / हेतु-सम्बन्ध
TypeNoun (compound epithet)
Rootपर्जन्य-रेतस् (तत्पुरुष-समास; पर्जन्य ‘rain-god’ + रेतस् ‘seed, semen’)
इष्वैto the arrow
इष्वै:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootइषु (प्रातिपदिक)
देव्यैto the divine (goddess-like)
देव्यै:
सम्प्रदान
TypeNoun/Adjective
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
बृहत्great
बृहत्:
विशेषणम् (नमः इत्यस्य) / विधेय
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक) < √बृह् ‘वर्धने’
नमःobeisance, homage
नमः:
कर्ता (स्तुत्यर्पण) / भाव
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक) < √नम् ‘नमने’