HomeRig VedaMandala 6Sukta 74Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 6.74

Rishi: Bharadvāja (traditional for Maṇḍala 6)
Devata: Soma-Rudra
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

सोमारुद्रा वि वृहतं विषूचीममीवा या नो गयमाविवेश । आरे बाधेथां निॠतिं पराचैरस्मे भद्रा सौश्रवसानि सन्तु ॥

सोमा॑रुद्रा॒ वि वृ॑हतं॒ विषू॑ची॒ममी॑वा॒ या नो॒ गय॑मावि॒वेश॑ । आ॒रे बा॑धेथां॒ निॠ॑तिं परा॒चैर॒स्मे भ॒द्रा सौ॑श्रव॒सानि॑ सन्तु ॥

somā́rudrā ví vṛhataṃ viṣū́cīm amī́vā yā́ no gáyam āviveśá | āré bādhethāṃ níṛtiṃ parācáiḥ asmè bhadrā́ sauśravasā́ni santu ||

O Soma and Rudra, tear away and cast out the disease that strikes from many sides, which has entered our vital being. Drive far away the power of dissolution (Nirṛti) by paths that turn outward; in us may there be auspicious, fair-famed strengths and fulfillments.

सोमा॑रुद्रा । वि । वृ॒ह॒त॒म् । विषू॑चीम् । अमी॑वा । या । नः॒ । गय॑म् । आ॒ऽवि॒वेश॑ । आ॒रे । बा॒धे॒था॒म् । निःऽऋ॑तिम् । प॒रा॒चैः । अ॒स्मे इति॑ । भ॒द्रा । सौ॒श्र॒व॒सानि॑ । स॒न्तु॒ ॥सोमारुद्रा । वि । वृहतम् । विषूचीम् । अमीवा । या । नः । गयम् । आविवेश । आरे । बाधेथाम् । निःऋतिम् । पराचैः । अस्मे इति । भद्रा । सौश्रवसानि । सन्तु ॥somārudrā | vi | vṛhatam | viṣūcīm | amīvā | yā | naḥ | gayam | āviveśa | āre | bādhethām | niḥ-ṛtim | parācaiḥ | asme iti | bhadrā | sauśravasāni | santu

सोमाO Soma
सोमा:
सम्बोधन/कर्तृ (देवताद्वय-आह्वान)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक) < √सु (सवने) / सोम- (देवता/रस)
रुद्राO Rudra
रुद्रा:
सम्बोधन/कर्तृ (देवताद्वय-आह्वान)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
विapart, asunder, widely
वि:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
वृहतम्(you two) drive away / push away
वृहतम्:
क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: सोमा-रुद्रा
TypeVerb (imperative) / Adjectival stem used with verb
Root√वृह् (वर्धने) → वृहत् (कृदन्त/विशेषण)
विषूचीम्the straying/wayward (disease/evil)
विषूचीम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootविषूची (प्रातिपदिक; ‘विकृत-दिशा/विपथगामिनी’)
अमीवाम्the sickness, disease
अमीवाम्:
कर्म (विषूचीम् के विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootअमीवा (प्रातिपदिक; ‘रोग/व्याधि’)
याwhich (she/that)
या:
कर्तृ (अविवेश क्रिया का)
TypePronoun (relative)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध (possessive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
गयम्household, dwelling
गयम्:
कर्म/अधिकरण (अविवेश ‘entered’ का लक्ष्य)
TypeNoun
Rootगय (प्रातिपदिक; ‘गृह/आवास/जीवन-क्षेत्र’)
into, towards
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
अविवेशhas entered
अविवेश:
क्रिया — कर्तृ: या (अमीवा)
TypeVerb
Root√विश् (प्रवेशने) + अवि- (वेदिक परफेक्ट/आओरिस्ट रूप)
आरेfar away
आरे:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआरे (अव्यय)
बाधेथाम्(you two) repel, drive off
बाधेथाम्:
क्रिया (आज्ञा) — कर्तृ: सोमा-रुद्रा
TypeVerb
Root√बाध् (पीडने/निवारणे)
निॠतिम्Nirṛti (destruction/misfortune)
निॠतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनिॠति (प्रातिपदिक; ‘विनाश/दुर्दैव/राक्षसी-शक्ति’)
पराचैःaway, backwards, far off
पराचैः:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable (adverbial instrumental plural form)
Rootपराच् (अव्यय/तद्धित-प्रयोग; ‘पश्चात्/दूरम्’)
अस्मेfor us / in us
अस्मे:
अधिकरण (locative: ‘among/for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
भद्राauspicious, благоприятные
भद्रा:
कर्तृ/विशेषण (सन्तु के)
TypeAdjective
Rootभद्र (प्रातिपदिक)
सौश्रवसानिgood fame, fair renown
सौश्रवसानि:
कर्तृ (सन्तु के)
TypeNoun
Rootसु-श्रवस् (प्रातिपदिक; ‘सुयशस्/सुकीर्ति’), तद्धित/समास → सौश्रवस (नपुंसक)
सन्तुlet there be / may they be
सन्तु:
क्रिया (आशीः/विधि)
TypeVerb
Root√अस् (भुवि) → सन्तु