HomeRig VedaMandala 6Sukta 7Mantra 6
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 6

Sukta 6.7

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) (traditional attribution for RV 6.7)
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Triṣṭubh

वैश्वानरस्य विमितानि चक्षसा सानूनि दिवो अमृतस्य केतुना । तस्येदु विश्वा भुवनाधि मूर्धनि वया इव रुरुहुः सप्त विस्रुहः ॥

वै॒श्वा॒न॒रस्य॒ विमि॑तानि॒ चक्ष॑सा॒ सानू॑नि दि॒वो अ॒मृत॑स्य के॒तुना॑ । तस्येदु॒ विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ मू॒र्धनि॑ व॒या इ॑व रुरुहुः स॒प्त वि॒स्रुह॑: ॥

vaiśvānarasya ví-mitāni cákṣasā sānū́ni divó amṛ́tasya ketúnā | tásyed u víśvā bhúvanā́dhi mū́rdhani vayā́ iva ruruhuḥ saptá vi-srúhaḥ ||

By the seer-vision (cakṣasā) the high ridges of Heaven are measured out for Vaiśvānara, by the luminous banner of the Immortal. Upon his very head all the worlds are set; like winged powers they rise—seven currents that stream apart, the many-rayed movements of the one Flame.

वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ । विऽमि॑तानि । चक्ष॑सा । सानू॑नि । दि॒वः । अ॒मृत॑स्य । के॒तुना॑ । तस्य॑ । इत् । ऊँ॒ इति॑ । विश्वा॑ । भुव॑ना । अधि॑ । मू॒र्धनि॑ । व॒याःऽइ॑व । रु॒रु॒हुः॒ । स॒प्त । वि॒ऽस्रुहः॑ ॥वैश्वानरस्य । विमितानि । चक्षसा । सानूनि । दिवः । अमृतस्य । केतुना । तस्य । इत् । ऊँ इति । विश्वा । भुवना । अधि । मूर्धनि । वयाःइव । रुरुहुः । सप्त । विस्रुहः ॥vaiśvānarasya | vi-mitāni | cakṣasā | sānūni | divaḥ | amṛtasya | ketunā | tasya | it | oṃ iti | viśvā | bhuvanā | adhi | mūrdhani | vayāḥ-iva | ruruhuḥ | sapta | vi-sruhaḥ

वैश्वानरस्यof Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानरस्य:
सम्बन्ध (Genitive) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक; विश्+अनर/नर-सम्बन्ध)
विमितानिmeasured out, apportioned
विमितानि:
कर्म (as object/complement of perception) / विशेष्य-विशेषण
TypeAdjective (past passive participle)
Rootवि-मा (धातु ‘मा’ = माने/मितौ; क्त-प्रत्यय) → ‘विमित’
चक्षसाwith (his) sight/eye; by vision
चक्षसा:
करण
TypeNoun
Rootचक्षस् (प्रातिपदिक)
सानूनिheights, ridges, summits
सानूनि:
कर्म (with ‘विमितानि’ as coordinated object) / विशेष्य
TypeNoun
Rootसानु (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven/sky
दिवः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौ’)
अमृतस्यof immortality; of the immortal (realm/substance)
अमृतस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
केतुनाby/with the banner, sign, radiance
केतुना:
करण
TypeNoun
Rootकेतु (प्रातिपदिक)
तस्यof him/that
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
indeed, verily
:
सम्बन्ध/प्रयोग-निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootउ (निपात)
विश्वाall
विश्वा:
कर्म (object of ‘अधि’ with ‘भुवनानि’) / विशेषण
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
भुवनानिworlds, beings, realms
भुवनानि:
कर्म/आधार्य (that which is placed/located)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक; भू-धातु से)
अधिupon, over
अधि:
अधikaraṇa-प्रवर्तक (locative relation ‘upon/over’)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
मूर्धनिon the head, at the summit
मूर्धनि:
अधikaraṇa
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
वयाःbirds
वयाः:
कर्तृ (of ‘रुरुहुः’)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
इवlike, as
इव:
उपमान-निर्देशक
TypeIndeclinable
Rootइव (उपमा-अव्यय)
रुरुहुःthey have mounted/ascended
रुरुहुः:
क्रिया
TypeVerb
Rootरुह् (धातु; परस्मैपद)
सप्तseven
सप्त:
विशेषण (of ‘विस्रुहः’)
TypeNumeral
Rootसप्त (संख्या)
विस्रुहःoutgrowths/branches; spreading shoots (seven)
विस्रुहः:
कर्तृ (co-referent with ‘वयाः’; appositional)
TypeNoun
Rootवि-स्रुह्/स्रुह (प्रातिपदिक; ‘विस्रुह’ = शाखा/प्रसार/प्ररोह-सम्बन्ध)