HomeRig VedaMandala 6Sukta 66Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.66

Rishi: Bharadvāja (Book 6 family attribution)
Devata: Marut-gaṇa (with Pṛśni as their mother in the hymn’s imagery)
Chandas: Triṣṭubh

वपुर्नु तच्चिकितुषे चिदस्तु समानं नाम धेनु पत्यमानम् । मर्तेष्वन्यद्दोहसे पीपाय सकृच्छुक्रं दुदुहे पृश्निरूधः ॥

वपु॒र्नु तच्चि॑कि॒तुषे॑ चिदस्तु समा॒नं नाम॑ धे॒नु पत्य॑मानम् । मर्ते॑ष्व॒न्यद्दो॒हसे॑ पी॒पाय॑ स॒कृच्छु॒क्रं दु॑दुहे॒ पृश्नि॒रूध॑: ॥

vápur nu tát cikituṣé cid astu samānáṃ nā́ma dhénu pátyamānam | márteṣv anyád dóhase pīpā́ya sakṛ́c chukráṃ duduhe pṛ́śnir ū́dhaḥ ||

Let that form indeed be known even to the knower: one and the same in name, the nurturing Cow that rules. But among mortals she swells for another milking; once she has milked out the bright essence—Pṛśni, the mother, her udder of abundance.

वपुः॑ । नु । तत् । चि॒कि॒तुषे॑ । चि॒त् । अ॒स्तु॒ । स॒मा॒नम् । नाम॑ । धे॒नु । पत्य॑मानम् । मर्ते॑षु । अ॒न्यत् । दो॒हसे॑ । पी॒पाय॑ । स॒कृत् । शु॒क्रम् । दु॒दु॒हे॒ । पृश्निः॑ । ऊधः॑ ॥वपुः । नु । तत् । चिकितुषे । चित् । अस्तु । समानम् । नाम । धेनु । पत्यमानम् । मर्तेषु । अन्यत् । दोहसे । पीपाय । सकृत् । शुक्रम् । दुदुहे । पृश्निः । ऊधः ॥vapuḥ | nu | tat | cikituṣe | cit | astu | samānam | nāma | dhenu | patyamānam | marteṣu | anyat | dohase | pīpāya | sakṛt | śukram | duduhe | pṛśniḥ | ūdhaḥ

वपुःform, appearance
वपुः:
कर्तृ (वाक्यविषय/प्रधानीय)
TypeNoun
Rootवपुस् (प्रातिपदिक)
नुnow, indeed
नु:
TypeIndeclinable
Rootनु (निपात)
तत्that
तत्:
कर्तृ (अस्तु इत्यस्य विषयः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
चिकितुषेto the discerning/wise one
चिकितुषे:
सम्प्रदान (यस्य कृते/यस्मै)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootचिकित् (धातु; परिपूर्ण/इच्छा-ज्ञानार्थ), कृदन्त-प्रातिपदिक: चिकित्सु/चिकितुष्
चिद्even
चिद्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अस्तुlet it be
अस्तु:
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
समानम्the same
समानम्:
कर्म (धे इत्यस्य)
TypeAdjective
Rootसमान (प्रातिपदिक)
नामname
नाम:
कर्म (धे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
धेनुthe cow
धेनु:
कर्तृ (धे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
पत्यमानम्being a lord/master (of it)
पत्यमानम्:
कर्म (धे इत्यस्य)
TypeParticiple
Rootपत्/पत्‍य (धातु; ‘स्वामित्वे/पतित्वे’), कृदन्त: पत्य-मान
मर्तेषुamong mortals
मर्तेषु:
अधिकरण
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
अन्यत्another (thing)
अन्यत्:
कर्म (दोहसे इत्यस्य)
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
दोहसेfor milking
दोहसे:
सम्प्रदान/प्रयोजन
TypeVerbal noun (infinitival dative)
Rootदुह् (धातु) → दोह (कृदन्त/भाव)
पीपायhas made swell/has filled (with milk)
पीपाय:
TypeVerb
Rootपा (धातु; ‘पाने/पोषणे’), परफेक्ट्-रूपम्
सकृत्once
सकृत्:
TypeIndeclinable
Rootसकृत् (अव्यय)
शुक्रम्bright/clear (milk)
शुक्रम्:
कर्म (दुदुहे इत्यस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
दुदुहेmilked
दुदुहे:
TypeVerb
Rootदुह् (धातु)
पृश्निःPṛśni (the speckled cow; mythic mother)
पृश्निः:
कर्तृ (दुदुहे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपृश्नि (प्रातिपदिक)
ऊधःudder
ऊधः:
अपादान/अधिकरण (दोहने स्रोतः ‘from the udder’)
TypeNoun
Rootऊधस् (प्रातिपदिक)