HomeRig VedaMandala 6Sukta 65Mantra 1
Next Mantra

Mantra 1

Sukta 6.65

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Uṣas (plural imagery may appear later, but devatā is Dawn)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in edition)

एषा स्या नो दुहिता दिवोजाः क्षितीरुच्छन्ती मानुषीरजीगः । या भानुना रुशता राम्यास्वज्ञायि तिरस्तमसश्चिदक्तून् ॥

ए॒षा स्या नो॑ दुहि॒ता दि॑वो॒जाः क्षि॒तीरु॒च्छन्ती॒ मानु॑षीरजीगः । या भा॒नुना॒ रुश॑ता रा॒म्यास्वज्ञा॑यि ति॒रस्तम॑सश्चिद॒क्तून् ॥

eṣā́ syā́ no duhitā́ divojā́ḥ kṣitī́r ucchántī mā́nuṣīr ajīgar | yā́ bhānúnā rúśatā rā́myāsv ajñā́yi tirás támasaś cid aktū́n ||

This is she—our Heaven-born Daughter—rising, she has awakened the human habitations. She who, with her shining beam in the beautiful fields, is born beyond even the nights of darkness.

ए॒षा । स्या । नः॒ । दु॒हि॒ता । दि॒वः॒ऽजाः । क्षि॒तीः । उ॒च्छन्ती॑ । मानु॑षीः । अ॒जी॒ग॒रिति॑ । या । भा॒नुना॑ । रुश॑ता । रा॒म्यासु॑ । अज्ञा॑यि । ति॒रः । तम॑सः । चि॒त् । अ॒क्तून् ॥एषा । स्या । नः । दुहिता । दिवःजाः । क्षितीः । उच्छन्ती । मानुषीः । अजीगरिति । या । भानुना । रुशता । राम्यासु । अज्ञायि । तिरः । तमसः । चित् । अक्तून् ॥eṣā | syā | naḥ | duhitā | divaḥ-jāḥ | kṣitīḥ | ucchantī | mānuṣīḥ | ajīgariti | yā | bhānunā | ruśatā | rāmyāsu | ajñāyi | tiraḥ | tamasaḥ | cit | aktūn

एषाthis (she)
एषा:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
स्याmay be / should be
स्या:
(सम्बन्ध-क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु) / स्य (विधिलिङ्-रूप)
नःfor us / to us
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दुहिताdaughter
दुहिता:
Kartā (एषा… दुहिता) / विशेष्य
TypeNoun
Rootदुहितृ (प्रातिपदिक)
दिवोजाःborn of heaven’s might / of heavenly vigor
दिवोजाः:
Kartā (एषा… दिवोजाः) / विशेषण
TypeNoun/Adjective
Rootदिवोजस् (समास-प्रातिपदिक: दिवः + ओजस्)
क्षितीःthe dwellings / the lands
क्षितीः:
Karma
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
उच्छन्तीshining forth / dawning
उच्छन्ती:
Kartā (एषा… उच्छन्ती) / विशेषण
TypeVerb (Participle)
Rootउद् + शम्/शा (धातु: शम् ‘to shine/be calm’ → Vedic ‘उच्छ्’ ‘to dawn/shine up’)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
Karma (क्षितीः… मानुषीः) / विशेषण
TypeAdjective
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
अजीगःhas awakened/roused (lit. has set in motion/has stirred)
अजीगः:
Kartā
TypeVerb
Rootगै/गा (धातु ‘to sing/utter’) with reduplication (अजिगः)
याwho (she)
या:
Kartā (यः-सम्बन्ध) / सम्बन्धक
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भानुनाwith (her) beam/light
भानुना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
रुशताbright, gleaming
रुशता:
Karaṇa (भानुना… रुशता) / विशेषण
TypeAdjective
Rootरुशत् (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘shining, bright’)
राम्यासुin the lovely (places)
राम्यासु:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootराम्य (प्रातिपदिक)
अज्ञायिwas born / came into being
अज्ञायि:
Kartā (कर्मणि-प्रयोगे: ‘she was born/was produced’)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) with prefix आ- (आ + जन्) → passive aorist
तिरःacross / beyond
तिरः:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (अव्यय/उपसर्गार्थ)
तमसःof darkness
तमसः:
Apādāna/Adhikaraṇa (तिरः + षष्ठी) संदर्भे
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
(निपात)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
अक्तून्nights
अक्तून्:
Karma
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक)