Mantra 11
Sukta 6.61
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Sarasvatī
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
आपप्रुषी पार्थिवान्युरु रजो अन्तरिक्षम् । सरस्वती निदस्पातु ॥
Samhita Patha (IAST)
आ॒प॒प्रुषी॒ पार्थि॑वान्यु॒रु रजो॑ अ॒न्तरि॑क्षम् । सर॑स्वती नि॒दस्पा॑तु ॥
Transliteration
āpapruṣī́ pārthívāny urú rájo antárikṣam | sárasvatī nidás pātu ||
Translation
She who has filled the earthly forms and the wide mid-region—may Sarasvatī guard us from the voice of negation and the striking of hostile speech.
Padapatha (Word Analysis)
आ॒ऽप॒प्रुषी॑ । पार्थि॑वानि । उ॒रु । रजः॑ । अ॒न्तरि॑क्षम् । सर॑स्वती । नि॒दः । पा॒तु॒ ॥आपप्रुषी । पार्थिवानि । उरु । रजः । अन्तरिक्षम् । सरस्वती । निदः । पातु ॥āpapruṣī | pārthivāni | uru | rajaḥ | antarikṣam | sarasvatī | nidaḥ | pātu
Word by Word
आप्रुषीthe sprinkling/moistening one (epithet)
आप्रुषी:
कर्तृ (वाक्यस्य कर्तृ—सरस्वती) / विशेषणम्
TypeNoun (epithet)
Rootआ-√प्रुष् (प्रुष् ‘to sprinkle, moisten’) → क्तिन्-प्रत्ययान्त स्त्रीलिङ्ग प्रातिपदिक ‘आप्रुषी’
पार्थिवानिearthly (things/regions)
पार्थिवानि:
कर्म (आपृणोति/आपृणाति इत्यर्थे पूरयति—‘fills’)
TypeAdjective (substantivized)
Rootपार्थिव (पृथिवी-सम्बन्धि; प्रातिपदिक) < पृथिवी
उरुbroad, wide
उरु:
कर्म (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
रजःthe expanse/space; (often) mid-region
रजः:
कर्म
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
अन्तरिक्षम्the atmosphere, mid-air
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
कर्तृ
TypeNoun (proper)
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक; नदीदेवी) < सरस् + वती
निदःfrom reproach/insult
निदः:
अपादान
TypeNoun
Rootनिद् (प्रातिपदिक) ‘reproach, reviling, insult’
पातुmay (she) protect
पातु:
क्रिया
TypeVerb
Root√पा (पा ‘to protect’)