HomeRig VedaMandala 6Sukta 6Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 6.6

Devata: Agni
Chandas: Trishtubh (probable; requires metrical verification)

अध जिह्वा पापतीति प्र वृष्णो गोषुयुधो नाशनिः सृजाना । शूरस्येव प्रसितिः क्षातिरग्नेर्दुर्वर्तुर्भीमो दयते वनानि ॥

अध॑ जि॒ह्वा पा॑पतीति॒ प्र वृष्णो॑ गोषु॒युधो॒ नाशनि॑: सृजा॒ना । शूर॑स्येव॒ प्रसि॑तिः क्षा॒तिर॒ग्नेर्दु॒र्वर्तु॑र्भी॒मो द॑यते॒ वना॑नि ॥

ádha jihvā́ pāpatīti prá vṛ́ṣṇo goṣu-yúdho nā́śaniḥ sṛjānā́ | śū́rasyeva prásitiḥ kṣātír agnér durvártūr bhīmó dayate vánāni ||

Then the tongue of the Fire leaps forward—like a thunderbolt loosed by the strong warrior in the battle for the Rays. Like the onset of a hero is the spreading dominion of Agni; formidable, hard to turn back, it cleaves the forests of obstruction.

अध॑ । जि॒ह्वा । पा॒प॒ती॒ति॒ । प्र । वृष्णः॑ । गो॒षु॒ऽयुधः॑ । न । अ॒शनिः॑ । सृ॒जा॒ना । शूर॑स्यऽइव । प्रऽसि॑तिः । क्षा॒तिः । अ॒ग्नेः । दुः॒ऽवर्तुः॑ । भी॒मः । द॒य॒ते॒ । वना॑नि ॥अध । जिह्वा । पापतीति । प्र । वृष्णः । गोषुयुधः । न । अशनिः । सृजाना । शूरस्यइव । प्रसितिः । क्षातिः । अग्नेः । दुःवर्तुः । भीमः । दयते । वनानि ॥adha | jihvā | pāpatīti | pra | vṛṣṇaḥ | goṣu-yudhaḥ | na | aśaniḥ | sṛjānā | śūrasya-iva | pra-sitiḥ | kṣātiḥ | agneḥ | duḥ-vartuḥ | bhīmaḥ | dayate | vanāni

अधthen, thereupon
अध:
Adhikaraṇa (सम्बन्ध/क्रमसूचक)
TypeIndeclinable
Rootअध (अव्यय)
जिह्वाthe tongue (flame)
जिह्वा:
Kartā
TypeNoun
Rootजिह्वा (प्रातिपदिक)
पापतीतिflutters/leaps
पापतीति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
प्रforth, forward
प्र:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
वृष्णःof the bull/strong one (Agni)
वृष्णः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृषन् (प्रातिपदिक)
गोषुamong the cows / in the cattle
गोषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
युधःof battle, of fighting
युधः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
like, as
:
(उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
अशनिḥa thunderbolt
अशनिḥ:
Kartā (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootअशनि (प्रातिपदिक)
सृजानाreleasing, letting loose
सृजाना:
Kartā (जिह्वा-विशेषणम्)
TypeVerb
Rootसृज् (धातु)
शूरस्यof a hero
शूरस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootशूर (प्रातिपदिक)
इवas if, like
इव:
(उपमान-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
प्रसितिःthe sending-forth, onset, impulse
प्रसितिः:
Kartā
TypeNoun
Rootप्रसिति (प्रातिपदिक) < प्र-√सि/√सद्? (वेद. ‘प्रसिति’ = प्रेषण/प्रसारण)
क्षातिःdestruction, wasting, injury
क्षातिः:
Kartā
TypeNoun
Rootक्षाति (प्रातिपदिक) < √क्षि/√क्षै (वेद. ‘क्षाति’ = क्षय/विनाश/क्षति)
अग्नेःof Agni
अग्नेः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दुर्वर्तुःof hard course / difficult to restrain
दुर्वर्तुः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootदुर्वर्तु (प्रातिपदिक) = दुर् + वर्तु (मार्ग/गति)
भीमःterrible, fearsome
भीमः:
Kartā
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
दयतेcuts/splits, rends
दयते:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootदा/दय् (धातु) (वेद. ‘दयते’ = √दा/√दय् ‘to divide, to cut, to injure’)
वनानिthe woods, forests
वनानि:
Karma
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)