Mantra 5
Sukta 6.56
Rishi: Bharadvāja
Devata: Pūṣan
Chandas: Triṣṭubh (contextual; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
इमं च नो गवेषणं सातये सीषधो गणम् । आरात्पूषन्नसि श्रुतः ॥
Samhita Patha (IAST)
इ॒मं च॑ नो ग॒वेष॑णं सा॒तये॑ सीषधो ग॒णम् । आ॒रात्पू॑षन्नसि श्रु॒तः ॥
Transliteration
imáṃ ca no gaveṣáṇaṃ sātáye sīṣadho gaṇám | ārā́t pūṣann asi śrutáḥ ||
Translation
And this our seeking of the Rays (cows) for the winning—this band that presses forward—hear from near, O Pūṣan; you are the one who is known to respond.
Padapatha (Word Analysis)
इ॒मम् । च॒ । नः॒ । गो॒ऽएष॑णम् । सा॒तये॑ । सी॒स॒धः॒ । ग॒णम् । आ॒रात् । पू॒ष॒न् । अ॒सि॒ । श्रु॒तः ॥इमम् । च । नः । गोएषणम् । सातये । सीसधः । गणम् । आरात् । पूषन् । असि । श्रुतः ॥imam | ca | naḥ | go--eṣaṇam | sātaye | sīsadhaḥ | gaṇam | ārāt | pūṣan | asi | śrutaḥ
Word by Word
इमम्this (him/it)
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
नःof us / our
नः:
सम्बन्ध (षष्ठी) / सम्प्रदान (यदि दत्तिवार्थे)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
गवेषणम्seeking, quest (for cattle/wealth)
गवेषणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगवेषण (प्रातिपदिक; गवेष्/गवेषण ‘searching, seeking’)
सातयेfor winning / for attainment
सातये:
सम्प्रदान
TypeNoun
Rootसाति (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; ‘winning, gaining, attainment’)
सीषधःimpel (it)! / make (it) succeed!
सीषधः:
—
TypeVerb
Rootसीषध् (धातु; Vedic ‘to set in motion/urge on, accomplish, make succeed’)
गणम्the troop, company
गणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootगण (प्रातिपदिक)
आरात्from afar / at close range
आरात्:
अधिकरण (देश/परिसर) / अपादान (यदि ‘from afar’)
TypeIndeclinable
Rootआरात् (अव्यय; ‘from afar/at a distance; near’ in Vedic usage depending on context)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun (proper) संबोधन
Rootपूषन् (प्रातिपदिक; देवता ‘Pūṣan’)
असिyou are
असि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु ‘to be’)
श्रुतःheard of, renowned
श्रुतः:
कर्तृ-विशेषणम् (असि इत्यस्य) / विधेय-विशेषणम्
TypeAdjective/Participle
Rootश्रु (धातु) → श्रुत (कृदन्त; भूतकृत्/कृत-प्रत्यय)