Mantra 2
Sukta 6.56
Rishi: Bharadvāja
Devata: Indra (in the Indra–Pūṣan vicinity; this verse explicitly names Indra)
Chandas: Triṣṭubh (contextual; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
उत घा स रथीतमः सख्या सत्पतिर्युजा । इन्द्रो वृत्राणि जिघ्नते ॥
Samhita Patha (IAST)
उ॒त घा॒ स र॒थीत॑म॒: सख्या॒ सत्प॑तिर्यु॒जा । इन्द्रो॑ वृ॒त्राणि॑ जिघ्नते ॥
Transliteration
utá ghā́ sá rathītamáḥ sakhyā́ sátpatir yujā́ | índro vṛtrā́ṇi jighnate ||
Translation
And indeed he, the best of charioteers, the lord of the true home through comradeship and yoking—Indra strikes down the obstructing powers; thus he clears the path for our progress.
Padapatha (Word Analysis)
उ॒त । घ॒ । सः । र॒थिऽत॑मः । सख्या॑ । सत्ऽप॑तिः । यु॒जा । इन्द्रः॑ । वृ॒त्राणि॑ । जि॒घ्न॒ते॒ ॥उत । घ । सः । रथितमः । सख्या । सत्पतिः । युजा । इन्द्रः । वृत्राणि । जिघ्नते ॥uta | gha | saḥ | rathi-tamaḥ | sakhyā | sat-patiḥ | yujā | indraḥ | vṛtrāṇi | jighnate
Word by Word
उतand; also
उत:
—
TypeIndeclinable
Rootउत
घindeed; surely
घ:
—
TypeIndeclinable
Rootघ
सhe
स:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सः) सर्वनाम-प्रातिपदिक
रथीतमःthe best charioteer
रथीतमः:
Kartā (विशेषणम्) / समनाधिकरण
TypeAdjective
Rootरथिन् (रथी) + तम (तमप् प्रत्यय)
सख्याin friendship; as a friend
सख्या:
Adhikaraṇa (भावे/विषये) / अव्ययीभावार्थ (in friendship)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
सत्पतिःlord of the good/true (chief of the worthy)
सत्पतिः:
Kartā (समनाधिकरणः ‘स’/‘इन्द्रः’)
TypeNoun
Rootसत् (सन्त्) + पति (समास)
युजाwith a yoked (helper/companion)
युजा:
Karaṇa (सहकारक/सहाय-भावः: ‘with a yoked companion/with a helper’)
TypeNoun
Rootयुज् (धातु) → युज्/युज्- (कृदन्त ‘युज्’/‘युज्’ से) ; here as instrumental of ‘युज्/युज्’ (companion/yoker)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वृत्राणिVṛtras; obstructing foes
वृत्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootवृत्र (प्रातिपदिक)
जिघ्नतेstrikes down; slays
जिघ्नते:
— (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)