Mantra 1
Sukta 6.56
Rishi: Bharadvāja
Devata: Pūṣan
Chandas: Triṣṭubh (contextual; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
य एनमादिदेशति करम्भादिति पूषणम् । न तेन देव आदिशे ॥
Samhita Patha (IAST)
य ए॑नमा॒दिदे॑शति कर॒म्भादिति॑ पू॒षण॑म् । न तेन॑ दे॒व आ॒दिशे॑ ॥
Transliteration
yá enām ādidéśati karambhā́d íti pūṣáṇam | ná téna devá ādíśe ||
Translation
Whoever points him out as ‘Pūṣan from the karambha (offering)’, by that (mere naming) the god is not truly indicated; he is known by inner recognition, not by a label.
Padapatha (Word Analysis)
यः । ए॒न॒म् । आ॒ऽदिदे॑शति । क॒र॒म्भ॒ऽअत् । इति॑ । पू॒षण॑म् । न । तेन॑ । दे॒वः । आ॒ऽदिशे॑ ॥यः । एनम् । आदिदेशति । करम्भअत् । इति । पूषणम् । न । तेन । देवः । आदिशे ॥yaḥ | enam | ādideśati | karambha-at | iti | pūṣaṇam | na | tena | devaḥ | ādiśe
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) य-
एनम्him
एनम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) एन्-
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
दिदेशतिpoints out, directs, indicates
दिदेशति:
क्रिया
TypeVerb
Root√दिश् (दिशँ/दिश्) ‘निर्देशे/आदेशे’
करम्भात्from (a) karambha-mixture (gruel/porridge offering)
करम्भात्:
अपादान
TypeNoun
Rootकरम्भ (प्रातिपदिक)
इतिthus, saying
इति:
—
TypeIndeclinable
Rootइति (निपात)
पूषणम्Pūṣan
पूषणम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootपूषण् (देवनाम-प्रातिपदिक)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
तेनby that, with that
तेन:
करण
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) त-
देवःthe god
देवः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
आtowards, unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
दिशेis directed/pointed; is indicated
दिशे:
क्रिया
TypeVerb
Root√दिश् (दिशँ/दिश्) ‘निर्देशे/आदेशे’