Mantra 4
Sukta 6.55
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Pūṣan (explicit)
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
पूषणं न्वजाश्वमुप स्तोषाम वाजिनम् । स्वसुर्यो जार उच्यते ॥
Samhita Patha (IAST)
पू॒षणं॒ न्व१॒॑जाश्व॒मुप॑ स्तोषाम वा॒जिन॑म् । स्वसु॒र्यो जा॒र उ॒च्यते॑ ॥
Transliteration
pūṣáṇaṃ nv àjāśvam úpa stoṣāma vā́jinam | svasúryo jā́ra ucyáte ||
Translation
Now we would praise Pūṣan Ajāśva, the bringer of plenitude of force; he is called the lover of the radiant sister—he who cleaves to the luminous Dawn within.
Padapatha (Word Analysis)
पू॒षण॑म् । नु । अ॒जऽअ॑श्वम् । उप॑ । स्तो॒षा॒म॒ । वा॒जिन॑म् । स्वसुः॑ । यः । जा॒रः । उ॒च्यते॑ ॥पूषणम् । नु । अजअश्वम् । उप । स्तोषाम । वाजिनम् । स्वसुः । यः । जारः । उच्यते ॥pūṣaṇam | nu | aja-aśvam | upa | stoṣāma | vājinam | svasuḥ | yaḥ | jāraḥ | ucyate
Word by Word
पूषणम्Pūṣan (the god), as the one praised
पूषणम्:
कर्म (स्तोषामि इत्यस्य)
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक) < √पुष् (पोषणे) (देवता-नाम)
नुnow; indeed
नु:
—
TypeIndeclinable
Rootनु
अजाश्वम्Ajāśva (proper name/epithet), ‘goat-and-horse(-possessing)’
अजाश्वम्:
कर्म (स्तोषामि इत्यस्य), पूषणम् इत्यस्य विशेषणम्
TypeNoun (epithet)
Rootअजाश्व (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/तत्पुरुष-समासः: अज + अश्व)
उपtowards; near
उप:
—
TypeIndeclinable
Rootउप
स्तोषामI will praise
स्तोषाम:
कर्तृ (अहं)
TypeVerb
Root√स्तु (स्तुतौ)
वाजिनम्the vigorous/steed-like; the prize-winner
वाजिनम्:
कर्म (स्तोषामि इत्यस्य), पूषणम् इत्यस्य विशेषणम्
TypeAdjective/Noun
Rootवाजिन् (प्रातिपदिक) < वाज (बल/वेग/अन्न) + इन्
स्वसुर्यःthe suitor/kinsman-by-marriage (svasuryá-)
स्वसुर्यः:
कर्तृ (उच्यते इत्यस्य)
TypeNoun
Rootस्वसुर्य (प्रातिपदिक; वैदिक)
जारःlover; paramour
जारः:
कर्तृ (उच्यते इत्यस्य), स्वसुर्यः इत्यस्य विशेषण/समनाधिकरण
TypeNoun
Rootजार (प्रातिपदिक)
उच्यतेis called; is said (to be)
उच्यते:
— (कर्मणि: कर्तृ-स्थानं प्रथमा: स्वसुर्यः/जारः)
TypeVerb
Root√वच् (वचने)