Mantra 3
Sukta 6.55
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Uncertain from excerpt alone; āghṛṇe suggests radiant power; Ajāśva may be a speaker/addressee; confirm via full hymn metadata
Chandas: Triṣṭubh (probable; confirm in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
रायो धारास्याघृणे वसो राशिरजाश्व । धीवतोधीवतः सखा ॥
Samhita Patha (IAST)
रा॒यो धारा॑स्याघृणे॒ वसो॑ रा॒शिर॑जाश्व । धीव॑तोधीवत॒: सखा॑ ॥
Transliteration
rāyó dhā́rā asy āghṛṇe váso rāśír ajāśva | dhī́vato-dhī́vataḥ sákhā ||
Translation
O radiant one, thou art a stream of inner wealth, a heap of good dwelling; O Ajāśva, friend of the ever-striving thinker.
Padapatha (Word Analysis)
रा॒यः । धारा॑ । अ॒सि॒ । आ॒घृ॒णे॒ । वसोः॑ । रा॒शिः । अ॒ज॒ऽअ॒श्व॒ । धीव॑तःऽधीवतः । सखा॑ ॥रायः । धारा । असि । आघृणे । वसोः । राशिः । अजअश्व । धीवतःधीवतः । सखा ॥rāyaḥ | dhārā | asi | āghṛṇe | vasoḥ | rāśiḥ | aja-aśva | dhīvataḥ-dhīvataḥ | sakhā
Word by Word
रायःof wealth, of riches
रायः:
सम्बन्ध (genitival relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootराय् (प्रातिपदिक: रायि-/राय- ‘धन, संपत्ति’)
धारास्यof the stream/flow
धारास्य:
सम्बन्ध (genitival relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootधारा (प्रातिपदिक: धारा ‘धारा, प्रवाह’)
अघृणेO unpitying one / O relentless one
अघृणे:
सम्बोधन
TypeAdjective (vocative epithet)
Rootअघृणि- (प्रातिपदिक: अ-घृणि ‘अकृपण/अघृण, दयारहित’—वेदिक विशेषण)
वसोO Vasu (good one/wealth-giver)
वसो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootवसु- (प्रातिपदिक: वसु ‘वसु, धन; प्रिय/उत्तम’)
राशिःa heap, a mass
राशिः:
कर्तृ (as subject/predicate-noun) / विधेय
TypeNoun
Rootराशि- (प्रातिपदिक: राशि ‘ढेर, राशि, समूह’)
अजाश्वO Ajāśva
अजाश्व:
सम्बोधन
TypeProper Noun
Rootअजाश्व- (प्रातिपदिक: अजा- ‘बकरी’ + अश्व- ‘घोड़ा’; ऋषि/व्यक्ति-नाम)
धीवतॊधीवत:of the two inspired/wise ones
धीवतॊधीवत::
सम्बन्ध (genitival relation) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootधीवत्- (प्रातिपदिक: धीवत् ‘धियुक्त/बुद्धिमान, स्तुतिकर्ता’)
सखा(is) a friend
सखा:
कर्तृ (as subject/predicate-noun)
TypeNoun
Rootसखि- (प्रातिपदिक: सखि ‘मित्र’)