Mantra 1
Sukta 6.53
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Mandala 6 attribution)
Devata: Pūṣan (Pathaspati)
Chandas: Gayatri (likely; short 3×8 pattern—needs verification)
Samhita Patha (Devanagari)
वयमु त्वा पथस्पते रथं न वाजसातये । धिये पूषन्नयुज्महि ॥
Samhita Patha (IAST)
व॒यमु॑ त्वा पथस्पते॒ रथं॒ न वाज॑सातये । धि॒ये पू॑षन्नयुज्महि ॥
Transliteration
vayám u tvā pathaspate ráthaṃ na vā́jasātaye | dhiyé pūṣann ayujmahi ||
Translation
We yoke you, O Lord of the Path, like a chariot for the winning of plenitude; O Pūṣan, we harness you to our thought so that the journey of consciousness may arrive.
Padapatha (Word Analysis)
व॒यम् । ऊँ॒ इति॑ । त्वा॒ । प॒थः॒ । प॒ते॒ । रथ॑म् । न । वाज॑ऽसातये । धि॒ये । पू॒ष॒न् । अ॒यु॒ज्म॒हि॒ ॥वयम् । ऊँ इति । त्वा । पथः । पते । रथम् । न । वाजसातये । धिये । पूषन् । अयुज्महि ॥vayam | oṃ iti | tvā | pathaḥ | pate | ratham | na | vāja-sātaye | dhiye | pūṣan | ayujmahi
Word by Word
वयम्we
वयम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पथस्पतेO lord of the paths
पथस्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (compound vocative)
Rootपथस् + पति (प्रातिपदिक; समासः षष्ठी-तत्पुरुष)
रथम्chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निपात/उपमा-प्रयोग)
वाजसातयेfor winning the prize/booty
वाजसातये:
सम्प्रदान (प्रयोजनार्थ-दत्तिः)
TypeNoun (dative of purpose)
Rootवाजसाति (प्रातिपदिक; वाज + साति)
धियेfor (our) thought/prayer
धिये:
सम्प्रदान (प्रयोजनार्थ)
TypeNoun
Rootधि (प्रातिपदिक)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun (deity name)
Rootपूषन् (देवनाम-प्रातिपदिक)
अयुज्महिwe yoked / we harnessed (for ourselves)
अयुज्महि:
क्रिया
TypeVerb
Rootयुज् (धातु; ‘to yoke/join’) + अ (अङ्-आगम; लुङ्/आर्ष-प्रयोग) + आत्मनेपद