HomeRig VedaMandala 6Sukta 51Mantra 9
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 9

Sukta 6.51

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Viśve Devāḥ
Chandas: Triṣṭubh

ऋतस्य वो रथ्यः पूतदक्षानृतस्य पस्त्यसदो अदब्धान् । ताँ आ नमोभिरुरुचक्षसो नॄन्विश्वान्व आ नमे महो यजत्राः ॥

ऋ॒तस्य॑ वो र॒थ्य॑: पू॒तद॑क्षानृ॒तस्य॑ पस्त्य॒सदो॒ अद॑ब्धान् । ताँ आ नमो॑भिरुरु॒चक्ष॑सो॒ नॄन्विश्वा॑न्व॒ आ न॑मे म॒हो य॑जत्राः ॥

ṛtásya vo rathyàḥ pūtá-dakṣān ṛtásya pastyá-sado adábdhān | tā́n ā́ namóbhir uru-cákṣaso nṝ́n víśvān vo ā́ name mahó yajatrāḥ ||

You are the charioteers of ṛta, with purified discernment; you sit in the home of ṛta, unbetrayable. Those wide-seeing heroic powers—all of you—I bow to with acts of reverence, O great and worthy of sacrifice.

ऋ॒तस्य॑ । वः॒ । र॒थ्यः॑ । पू॒तऽद॑क्षान् । ऋ॒तस्य॑ । प॒स्त्य॒ऽसदः॑ । अद॑ब्धान् । तान् । आ । नमः॑ऽभिः । उ॒रु॒ऽचक्ष॑सः । नॄन् । विश्वा॑न् । वः॒ । आ । न॒मे॒ । म॒हः । य॒ज॒त्राः॒ ॥ऋतस्य । वः । रथ्यः । पूतदक्षान् । ऋतस्य । पस्त्यसदः । अदब्धान् । तान् । आ । नमःभिः । उरुचक्षसः । नॄन् । विश्वान् । वः । आ । नमे । महः । यजत्राः ॥ṛtasya | vaḥ | rathyaḥ | pūta-dakṣān | ṛtasya | pastya-sadaḥ | adabdhān | tān | ā | namaḥ-bhiḥ | uru-cakṣasaḥ | nṝn | viśvān | vaḥ | ā | name | mahaḥ | yajatrāḥ

ऋतस्यof ṛta (cosmic order / truth)
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक) < √ऋ (गतौ/ऋणोति इति वैदिक-व्युत्पत्तिः)
वःof you / your
वः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रथ्यःcharioteering, belonging to the chariot/road
रथ्यः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (ताँ नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootरथ्य (प्रातिपदिक; रथ-सम्बद्ध)
पूतदक्षान्having purified powers/skills
पूतदक्षान्:
कर्म (ताँ … नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपूत-दक्ष (कर्मधारय-समास; पूत < √पू (पूयते/पुनाति), दक्ष ‘able/skill’)
ऋतस्यof ṛta
ऋतस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
पस्त्यसदःdwelling in the homestead/abode (of ṛta)
पस्त्यसदः:
कर्तृ/विशेष्य-विशेषणभावः (ताँ नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपस्त्य-सद् (तत्पुरुष; पस्त्य ‘dwelling/abode’ + सद् < √सद् (सीदति) ‘sit/dwell’)
अदब्धान्unharmed, unassailable, not deceived
अदब्धान्:
कर्म (ताँ … नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootअ-दब्ध (नञ्-समास; दब्ध < √दभ् (दभ्नोति) ‘deceive/harm’)
तान्those
तान्:
कर्म (आ नमे इत्यस्य)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
towards, unto
:
क्रियाविशेषण (उपसर्गार्थः: ‘towards/unto’)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
नमोभिःwith salutations
नमोभिः:
करण (नमे—‘with salutations’)
TypeNoun
Rootनमस् (प्रातिपदिक)
उरुचक्षसःwide-seeing, far-sighted
उरुचक्षसः:
कर्म (तान् … नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootउरु-चक्षस् (कर्मधारय; उरु ‘wide’ + चक्षस् ‘sight/eye’)
नॄन्men, heroes (often: divine heroes)
नॄन्:
कर्म (आ नमे—‘I bow to the men/heroic ones’)
TypeNoun
Rootनृ (प्रातिपदिक)
विश्वान्all
विश्वान्:
कर्म (नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
वःof you / your
वः:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
unto
:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
नमेI bow
नमे:
क्रिया
TypeVerb
Root√नम् (नमति)
महःgreat (ones)
महः:
कर्म (नॄन् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively) / Noun-like
Rootमहत्/मह (प्रातिपदिक; ‘great’)
यजत्राःworthy of worship, venerable
यजत्राः:
सम्बोधन/विशेषण (स्तुत्य-विशेषणम्; तान् नॄन् प्रति)
TypeAdjective
Rootयजत्र (प्रातिपदिक; √यज् ‘worship’ से ‘worthy of worship’)