Mantra 13
Sukta 6.51
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni
Chandas: Anuṣṭubh-like (shorter, 8-syllable tendency) or mixed; this closing segment of the hymn contains shorter verses
Samhita Patha (Devanagari)
अप त्यं वृजिनं रिपुं स्तेनमग्ने दुराध्यम् । दविष्ठमस्य सत्पते कृधी सुगम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अप॒ त्यं वृ॑जि॒नं रि॒पुं स्ते॒नम॑ग्ने दुरा॒ध्य॑म् । द॒वि॒ष्ठम॑स्य सत्पते कृ॒धी सु॒गम् ॥
Transliteration
ápa tyáṃ vṛjináṃ ripúṃ sténam agne durā́dhyam | davíṣṭham asya sat-pate kṛdhí su-gám ||
Translation
Cast away that crooked hostile force, the thief, O Agni, the hard-to-master affliction. O most bounteous master of the true, make for him a good passage.
Padapatha (Word Analysis)
अप॑ । त्यम् । वृ॒जि॒नम् । रि॒पुम् । स्ते॒नम् । अ॒ग्ने॒ । दुः॒ऽआ॒ध्य॑म् । द॒वि॒ष्ठम् । अ॒स्य॒ । स॒त्ऽप॒ते॒ । कृ॒धि । सु॒ऽगम् ॥अप । त्यम् । वृजिनम् । रिपुम् । स्तेनम् । अग्ने । दुःआध्यम् । दविष्ठम् । अस्य । सत्पते । कृधि । सुगम् ॥apa | tyam | vṛjinam | ripum | stenam | agne | duḥ-ādhyam | daviṣṭham | asya | sat-pate | kṛdhi | su-gam
Word by Word
अपaway, off
अप:
— (क्रियाविशेषण/उपसर्ग; क्रियायाः दिशाबोधकः)
TypeIndeclinable
Rootअप (upasarga) / अव्यय-प्रातिपदिक
त्यम्that (him/it)
त्यम्:
कर्म (कृधी इत्यस्य)
TypePronoun (Demonstrative)
Rootत्यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वृजिनम्crooked, evil
वृजिनम्:
कर्म (त्यम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootवृजिन (प्रातिपदिक)
रिपुम्enemy
रिपुम्:
कर्म (त्यम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
स्तेनम्thief
स्तेनम्:
कर्म (त्यम् इत्यस्य समानाधिकरणम्)
TypeNoun
Rootस्तेन (प्रातिपदिक)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative)
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दुराध्यम्hard to overcome; troublesome
दुराध्यम्:
कर्म (त्यम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootदुर्- + आध्य (प्रातिपदिक; ‘आधि/आध्य’ from √अध्/आधि ‘oppression, trouble’; Vedic adj.)
दविष्ठम्most harmful; most injurious
दविष्ठम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (Superlative)
Rootदविष्ठ (प्रातिपदिक; superlative in -इष्ठ, from base दव/दु ‘to burn, hurt’ in Vedic usage)
अस्यof him/this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive; ‘of him/this’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सत्पतेO lord of the good/true (protector of the righteous)
सत्पते:
सम्बोधन
TypeNoun (Vocative compound)
Rootसत् + पति (समास; प्रातिपदिक)
कृधीmake; do
कृधी:
क्रिया (आज्ञा)
TypeVerb
Root√कृ (करणे)
सुगम्easy passage; good path
सुगम्:
कर्म (कृधी इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootसु- + ग (प्रातिपदिक; ‘good-going, easy passage’)